Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, việc thu hút nguồn lực xã hội đầu tư vào khoa học, công nghệ và chuyển đổi số là một trong những ưu tiên hàng đầu của Chính phủ Việt Nam. Nhằm tháo gỡ những nút thắt pháp lý và tạo động lực mạnh mẽ cho các dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) trong lĩnh vực này, Chính phủ đã ban hành Nghị định 377/2026/NĐ-CP. Đây được xem là một bước đột phá quan trọng khi chính thức cho phép các dự án PPP khoa học, công nghệ được kết hợp linh hoạt giữa hợp đồng PPP với các mô hình hợp tác khác, mở ra cơ hội lớn cho cả cơ quan nhà nước và các nhà đầu tư tư nhân.

Bước ngoặt pháp lý mới cho dự án PPP công nghệ

Trước đây, việc triển khai các dự án PPP trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được điều chỉnh bởi Nghị định 180/2025/NĐ-CP. Tuy nhiên, do đặc thù của ngành công nghệ là tốc độ thay đổi nhanh chóng, tính rủi ro cao và khả năng thương mại hóa sản phẩm phức tạp, các mô hình hợp đồng PPP truyền thống đôi khi chưa đáp ứng được tính linh hoạt cần thiết trong thực tế.

Để giải quyết bài toán này, Điều 4 Nghị định 377/2026/NĐ-CP đã bổ sung khoản 5 Điều 11 vào sau khoản 4 Điều 11 Nghị định 180/2025/NĐ-CP. Quy định mới nêu rõ hợp đồng hỗn hợp quy định tại khoản 3 Điều 45 của Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư 2020 được áp dụng đối với các dự án cần kết hợp nhiều loại hợp đồng khác nhau để phù hợp với điều kiện thực tế của dự án, đặc điểm, khả năng thương mại hóa của công nghệ.

Hợp đồng hỗn hợp có thể được kết hợp một hoặc một số loại hợp đồng quy định tại các khoản 1, 2, 3 và 4 Điều 11 Nghị định 180/2025/NĐ-CP hoặc mô hình hợp tác khác theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, pháp luật về dữ liệu và pháp luật khác có liên quan. Các bên thỏa thuận, thống nhất về việc kết hợp các loại hợp đồng, mô hình hợp tác, phương thức quản lý, phương án thu hồi vốn đầu tư.

Sự thay đổi này cho phép các bên không còn bị bó buộc trong một khuôn mẫu hợp đồng đơn lẻ mà có thể tự do thiết kế một phương án hợp tác tối ưu nhất.

Các dự án PPP công nghệ đòi hỏi sự linh hoạt cao trong mô hình hợp tác để tối ưu hóa hiệu quả thương mại hóa (ảnh minh họa)

Nhìn lại các loại hợp đồng PPP truyền thống trong lĩnh vực công nghệ

Để hiểu rõ tầm quan trọng của hợp đồng hỗn hợp, cần nhìn lại các loại hợp đồng PPP truyền thống được quy định tại Điều 11 Nghị định 180/2025/NĐ-CP trước đây. Các loại hợp đồng này được chia thành bốn nhóm chính với các mục tiêu áp dụng khác nhau:

• Nhóm BOT, BTO, BOO: Áp dụng đối với các dự án có hoạt động đầu tư, xây dựng, nâng cấp, mở rộng hạ tầng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số hoặc kết hợp hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ để tạo ra sản phẩm, dịch vụ nhằm mục đích kinh doanh, thương mại hóa. Đây là nhóm hợp đồng hướng tới việc thu phí trực tiếp từ người sử dụng hoặc tổ chức bao tiêu sản phẩm theo quy định tại Điều 45 Luật PPP.
• Nhóm BTL, BLT: Áp dụng cho các dự án đầu tư hạ tầng công nghệ hoặc kết hợp nghiên cứu phát triển nhưng không nhằm mục đích kinh doanh, thương mại hóa. Thay vào đó, cơ quan nhà nước sẽ thuê dịch vụ và thanh toán cho nhà đầu tư dựa trên chất lượng sản phẩm, dịch vụ công được cung cấp.
• Hợp đồng BT (Xây dựng - Chuyển giao): Áp dụng cho các dự án đầu tư xây dựng hoặc cải tạo, nâng cấp hạ tầng công nghệ để chuyển giao ngay cho cơ quan nhà nước sau khi hoàn thành giai đoạn đầu tư xây dựng.
• Hợp đồng O&M (Kinh doanh - Quản lý): Áp dụng khi cơ quan nhà nước đã có sẵn hạ tầng công nghệ, dữ liệu nhưng cần kinh nghiệm quản lý, vận hành chuyên nghiệp của nhà đầu tư tư nhân để tối ưu hóa hoạt động nghiên cứu và thương mại hóa sản phẩm.

Mặc dù các loại hợp đồng trên đã bao quát được nhiều khía cạnh, nhưng trong thực tế, một dự án công nghệ quy mô lớn thường bao gồm nhiều giai đoạn và phân khu chức năng khác nhau. Ví dụ, một dự án xây dựng Khu công nghệ cao vừa cần đầu tư hạ tầng phần cứng (áp dụng BOT), vừa cần phát triển hệ thống phần mềm quản lý dữ liệu dùng chung cho cơ quan nhà nước (áp dụng BTL), lại vừa cần vận hành khai thác các dịch vụ giá trị gia tăng (áp dụng O&M). Nếu bắt buộc phải chọn một loại hợp đồng duy nhất, dự án sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong việc phân bổ rủi ro và lợi ích.

Sự linh hoạt vượt trội: Kết hợp đa mô hình hợp tác và phương án thu hồi vốn

Với quy định mới tại Nghị định 377/2026/NĐ-CP, nút thắt trên đã hoàn toàn được tháo gỡ. Hợp đồng hỗn hợp giờ đây không chỉ là sự kết hợp cơ học giữa các loại hợp đồng PPP truyền thống (như BOT kết hợp BTL), mà còn được phép tích hợp với "mô hình hợp tác khác" theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và pháp luật về dữ liệu.

Điều này mang lại ba lợi thế vượt trội cho các bên tham gia dự án:

1. Tối ưu hóa theo đặc điểm công nghệ: Mỗi loại công nghệ có vòng đời và khả năng thương mại hóa khác nhau. Việc cho phép kết hợp đa mô hình giúp nhà đầu tư có thể áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), liên doanh liên kết, hoặc chuyển giao quyền sở hữu trí tuệ một cách linh hoạt theo từng giai đoạn của dự án.
2. Chủ động trong phương thức quản lý: Các bên được quyền tự do thỏa thuận, thống nhất về phương thức quản lý vận hành. Nhà nước có thể tham gia sâu vào quá trình kiểm soát dữ liệu nhạy cảm, trong khi tư nhân được toàn quyền chủ động trong việc khai thác thương mại các dịch vụ giá trị gia tăng để thu hồi vốn.
3. Đa dạng hóa phương án thu hồi vốn: Dự án có thể vừa thu phí trực tiếp từ người dùng (đối với các dịch vụ thương mại), vừa nhận thanh toán từ ngân sách nhà nước (đối với các dịch vụ công ích), hoặc khai thác giá trị từ nguồn dữ liệu, tài sản trí tuệ được tạo ra từ dự án.

Sự đồng thuận và thỏa thuận chặt chẽ giữa Nhà nước và nhà đầu tư là chìa khóa thành công cho các dự án hợp đồng hỗn hợp (ảnh minh họa)

Ý nghĩa thực tiễn đối với nhà đầu tư và cơ quan nhà nước

Quy định mới tại Nghị định 377/2026/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ tạo ra một làn sóng đầu tư mới vào lĩnh vực công nghệ cao và chuyển đổi số tại Việt Nam. Đối với cơ quan nhà nước, cơ chế này giúp giảm bớt gánh nặng ngân sách ban đầu, đồng thời tận dụng được tối đa trí tuệ và năng lực quản trị của khu vực tư nhân để xây dựng các hệ thống hạ tầng số hiện đại, an toàn.

Đối với các nhà đầu tư, đặc biệt là các tập đoàn công nghệ lớn, hợp đồng hỗn hợp mang lại sự bảo hộ pháp lý vững chắc nhưng vẫn giữ được sự linh hoạt tối đa để thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của thị trường công nghệ. Việc được phép tự thỏa thuận về phương án thu hồi vốn và mô hình hợp tác sẽ giúp các dự án PPP công nghệ trở nên hấp dẫn hơn trong mắt các tổ chức tài chính và quỹ đầu tư quốc tế.

Tóm lại, Nghị định 377/2026/NĐ-CP đã mở ra một chương mới cho phương thức đối tác công tư trong kỷ nguyên số. Để hiện thực hóa những ưu đãi này, các địa phương và nhà đầu tư cần chủ động nghiên cứu kỹ lưỡng các quy định hướng dẫn, chuẩn bị các phương án tài chính và kỹ thuật chi tiết để sẵn sàng đón đầu làn sóng đầu tư đầy tiềm năng này.