Thị trường mua bán nợ: Cơ hội mới cho các nhà đầu tư cá nhân?

Trong bối cảnh nền kinh tế ngày càng phát triển và thị trường tài chính Việt Nam đang dần hoàn thiện, hoạt động mua bán nợ không còn là đặc quyền riêng của các tổ chức kinh tế hay các công ty quản lý tài sản chuyên nghiệp. Nhiều cá nhân có tiềm lực tài chính đang đặt ra câu hỏi: Liệu cá nhân có được phép mua lại các khoản nợ từ ngân hàng hay không?

Việc nắm rõ các quy định pháp lý không chỉ giúp cá nhân bảo vệ quyền lợi của mình mà còn mở ra những cơ hội đầu tư tiềm năng. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết dựa trên các quy định mới nhất tại Thông tư 33/2026/TT-NHNN và Luật Các tổ chức tín dụng 2024.

1. Cá nhân có được mua nợ của ngân hàng không?

Câu trả lời là CÓ. Theo quy định tại khoản 5 Điều 3 Thông tư 33/2026/TT-NHNN, bên mua nợ được xác định bao gồm cả tổ chức và cá nhân. Cụ thể, các đối tượng được phép mua nợ từ tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài bao gồm:

• Các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài được phép hoạt động mua nợ theo Giấy phép của Ngân hàng Nhà nước.
• Ngân hàng thành viên trong Trung tâm tài chính đối với các khoản mua nợ phù hợp.
• Tổ chức khác, cá nhân (bao gồm cả tổ chức, cá nhân là người cư trú và người không cư trú).

Như vậy, pháp luật hiện hành đã tạo hành lang pháp lý thông thoáng, công nhận cá nhân là một chủ thể hợp pháp được quyền mua các khoản nợ từ ngân hàng thương mại. Điều này hoàn toàn phù hợp với quyền tự do giao kết hợp đồng và chuyển giao quyền yêu cầu theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015.

2. Quyền lợi của cá nhân sau khi hoàn tất mua nợ của ngân hàng

Khi tiến hành mua lại khoản nợ, cá nhân sẽ chính thức trở thành chủ nợ mới và được thừa hưởng các quyền năng hợp pháp. Căn cứ theo khoản 1 Điều 17 Thông tư 33/2026/TT-NHNN, bên mua nợ có các quyền hạn cơ bản sau:

• Quyền yêu cầu thông tin: Yêu cầu ngân hàng bán nợ cung cấp đầy đủ, chính xác mọi thông tin, hồ sơ liên quan đến khoản nợ, lịch sử thanh toán, tình trạng tài sản bảo đảm và các nghĩa vụ của bên nợ.
• Kế thừa quyền của chủ nợ: Được kế thừa toàn bộ quyền đòi nợ, quyền xử lý tài sản bảo đảm của bên bán nợ đối với bên vay theo đúng thỏa thuận tại hợp đồng và quy định pháp luật.
• Yêu cầu chuyển giao hồ sơ: Yêu cầu bên bán nợ hoàn tất các thủ tục chuyển giao đầy đủ giấy tờ, tài liệu chứng minh quyền đòi nợ.
• Quyền yêu cầu bồi thường: Được quyền khiếu nại, yêu cầu bồi thường thiệt hại nếu bên bán nợ có hành vi vi phạm thỏa thuận trong hợp đồng mua bán nợ.

3. Nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý của cá nhân khi mua nợ

Bên cạnh các quyền lợi, cá nhân khi tham gia giao dịch mua nợ cũng cần phải tuân thủ nghiêm ngặt các nghĩa vụ được luật định. Theo khoản 2 Điều 17 Thông tư 33/2026/TT-NHNN, bên mua nợ có trách nhiệm:

• Thanh toán đầy đủ, đúng hạn số tiền mua nợ cho ngân hàng bán nợ theo hợp đồng đã ký kết.
• Chi trả các khoản chi phí phát sinh liên quan đến giao dịch mua bán nợ, bao gồm cả phí môi giới (nếu có thỏa thuận trước).
• Kế thừa đầy đủ các nghĩa vụ của bên bán nợ đối với khoản nợ theo thỏa thuận và đúng quy định pháp luật.
• Quản lý khoản nợ đã mua đúng quy định pháp luật, tuyệt đối không sử dụng các biện pháp đòi nợ trái pháp luật hoặc vi phạm trật tự an toàn xã hội.
• Thực hiện hạch toán, xử lý tài chính theo quy định của pháp luật về tài chính, kế toán.

4. Quy định về đồng tiền thanh toán trong giao dịch mua bán nợ

Vấn đề sử dụng tiền tệ trong giao dịch mua bán nợ được quy định chặt chẽ nhằm kiểm soát thị trường ngoại hối. Căn cứ Điều 8 Thông tư 33/2026/TT-NHNN:

• Đồng tiền thanh toán tiền mua nợ: Đồng tiền bắt buộc sử dụng trong giao dịch mua bán nợ với tổ chức tín dụng trên lãnh thổ Việt Nam là đồng Việt Nam (VND).
• Ngoại lệ sử dụng ngoại tệ: Việc dùng ngoại tệ để thanh toán tiền mua nợ chỉ áp dụng trong trường hợp ngân hàng bán khoản nợ bằng ngoại tệ cho bên mua nợ là người không cư trú hoặc thành viên trong Trung tâm tài chính.
• Đồng tiền thu hồi nợ: Là đồng tiền ghi trong hợp đồng của khoản nợ hoặc theo thỏa thuận giữa bên mua nợ và bên nợ, nhưng phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật về hạn chế sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam.

Như vậy, quy định pháp luật hiện hành đã mở ra cơ hội rõ ràng cho cá nhân tham gia vào hoạt động mua nợ từ các tổ chức tín dụng. Tuy nhiên, các cá nhân cần thẩm định kỹ lưỡng tính pháp lý của hồ sơ nợ cũng như giá trị thực tế của tài sản bảo đảm trước khi quyết định giao dịch. Quý độc giả có thể tra cứu toàn văn Thông tư 33/2026/TT-NHNN tại hệ thống để cập nhật thêm các quy định chi tiết khác.