Ngân hàng được mua, bán nợ bằng những phương thức nào?

Hoạt động mua, bán nợ là một nghiệp vụ quan trọng trong lĩnh vực tài chính ngân hàng, giúp các tổ chức tín dụng (TCTD) và chi nhánh ngân hàng nước ngoài (CNNHNN) quản lý rủi ro, tái cơ cấu danh mục tài sản và tối ưu hóa hiệu quả kinh doanh. Để đảm bảo tính minh bạch, công bằng và tuân thủ pháp luật, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã ban hành các quy định cụ thể về các phương thức thực hiện hoạt động này. Theo Thông tư 33/2026/TT-NHNN, các TCTD và CNNHNN có quyền lựa chọn một trong hai phương thức mua, bán nợ chính, bao gồm thỏa thuận và đấu giá.

1. Phương thức thỏa thuận: Linh hoạt và chủ động

Phương thức thỏa thuận là hình thức mua, bán nợ được thực hiện thông qua đàm phán trực tiếp giữa bên bán nợ và bên mua nợ. Ngoài ra, các bên cũng có thể tiến hành giao dịch gián tiếp thông qua sự hỗ trợ của bên môi giới. Đây là một phương thức linh hoạt, cho phép các bên chủ động trong việc xác định các điều khoản, điều kiện, và giá cả của khoản nợ. Sự linh hoạt này đặc biệt hữu ích khi các khoản nợ có tính chất phức tạp, đòi hỏi sự tùy chỉnh cao hoặc khi các bên muốn giữ bí mật thông tin giao dịch. Tuy nhiên, để đảm bảo quyền lợi và tránh rủi ro pháp lý, các bên cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về hồ sơ, thông tin khoản nợ và các điều khoản hợp đồng.

2. Phương thức đấu giá: Minh bạch và cạnh tranh

Đối với phương thức đấu giá, bên bán nợ sẽ ký hợp đồng dịch vụ đấu giá tài sản với một tổ chức hành nghề đấu giá tài sản theo đúng quy định của pháp luật về đấu giá tài sản. Phương thức này mang lại sự minh bạch và cạnh tranh cao, giúp xác định giá trị thực của khoản nợ thông qua cơ chế thị trường. Đấu giá thường được áp dụng cho các khoản nợ có giá trị lớn, hoặc khi bên bán nợ muốn tối đa hóa giá trị thu hồi và đảm bảo tính công khai, công bằng trong quá trình giao dịch. Việc tuân thủ các quy định về đấu giá tài sản là yếu tố then chốt để đảm bảo tính hợp pháp và hiệu quả của giao dịch.

Định giá khoản nợ: Yếu tố then chốt trong mua, bán nợ

Việc định giá khoản nợ là một bước không thể thiếu trong quá trình mua, bán nợ, nhằm xác định giá trị hợp lý của khoản nợ tại thời điểm giao dịch. Theo Điều 11 Thông tư 33/2026/TT-NHNN, TCTD và CNNHNN phải thực hiện định giá khoản nợ để xác định:

• Giá khởi điểm: Áp dụng cho trường hợp mua, bán nợ theo phương thức đấu giá;
• Giá để đàm phán: Áp dụng cho trường hợp mua, bán nợ theo phương thức thỏa thuận.

Các phương thức định giá khoản nợ

TCTD và CNNHNN có thể lựa chọn một trong hai phương thức định giá sau:

1. Tự định giá khoản nợ: Các tổ chức này có thể tự mình định giá khoản nợ dựa trên các cơ sở như giá trị ghi sổ của khoản nợ tại thời điểm định giá, phân loại nhóm khoản nợ, giá trị tài sản bảo đảm (nếu có), tình hình tài chính của bên nợ, và các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến giá trị khoản nợ. Ngoài ra, việc tự định giá cũng có thể dựa trên các chuẩn mực thẩm định giá Việt Nam do Bộ Tài chính ban hành.
2. Thuê doanh nghiệp thẩm định giá: Trong trường hợp cần sự chuyên nghiệp và khách quan cao hơn, TCTD và CNNHNN có thể thuê các doanh nghiệp thẩm định giá có đủ điều kiện theo quy định của pháp luật về Giá để thực hiện xác định giá trị khoản nợ. Phương thức này giúp đảm bảo tính chính xác và tin cậy của giá trị khoản nợ, đặc biệt đối với các khoản nợ phức tạp hoặc có giá trị lớn.

Mua, bán nợ bằng phương tiện điện tử: Xu hướng tất yếu của ngành ngân hàng

Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, việc áp dụng công nghệ vào các hoạt động ngân hàng là xu hướng tất yếu. Căn cứ Điều 29 Thông tư 33/2026/TT-NHNN, các tổ chức tín dụng được lựa chọn thực hiện mua, bán nợ bằng phương tiện điện tử. Tuy nhiên, việc này phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật liên quan để đảm bảo an toàn và bảo mật thông tin.

Nguyên tắc thực hiện mua, bán nợ bằng phương tiện điện tử

Khi thực hiện mua, bán nợ bằng phương tiện điện tử, các TCTD và CNNHNN phải bảo đảm các nguyên tắc quan trọng sau:

• Tuân thủ pháp luật: Hoạt động này phải phù hợp với quy định tại Thông tư 33/2026/TT-NHNN, pháp luật về phòng, chống rửa tiền, giao dịch điện tử, bảo vệ dữ liệu cá nhân, và các quy định về an toàn, bảo mật cho việc cung cấp dịch vụ trực tuyến trong ngành ngân hàng.
• Nhận biết và xác minh khách hàng: Đối với khách hàng lần đầu thiết lập mối quan hệ, việc nhận biết và xác minh thông tin khách hàng qua phương tiện điện tử phải tuân thủ quy định của Ngân hàng Nhà nước về mở và sử dụng tài khoản thanh toán. Đối với khách hàng đã có quan hệ, ngân hàng có thể áp dụng các biện pháp, hình thức, công nghệ xác minh điện tử phù hợp, đảm bảo an toàn, bảo mật.
• Tự quyết định và chịu rủi ro: TCTD và CNNHNN tự quyết định biện pháp, hình thức, công nghệ thực hiện mua, bán nợ bằng phương tiện điện tử và tự chịu rủi ro phát sinh. Đồng thời, phải đáp ứng các yêu cầu tối thiểu về an toàn, bảo mật trong hoạt động ngân hàng, áp dụng hình thức xác nhận giao dịch điện tử, lưu trữ đầy đủ thông tin, và thực hiện kiểm tra, đánh giá mức độ an toàn, bảo mật của hệ thống.
• An ninh mạng: Hệ thống thông tin thực hiện mua, bán nợ bằng phương tiện điện tử phải tuân thủ quy định về bảo đảm an ninh mạng hệ thống thông tin cấp độ 3 trở lên theo quy định của pháp luật.

Bán một phần khoản nợ hoặc bán cho nhiều bên mua: Linh hoạt trong xử lý nợ

Để tăng cường tính chủ động trong xử lý nợ xấu và thu hồi vốn, quy định tại Điều 14 Thông tư 33/2026/TT-NHNN cho phép TCTD, CNNHNN được bán một phần khoản nợ hoặc bán một khoản nợ cho nhiều bên mua nợ theo các nguyên tắc sau:

Nguyên tắc khi bán một phần khoản nợ hoặc cho nhiều bên mua

• Quản lý khoản nợ và hồ sơ: Trường hợp bên bán nợ vẫn còn sở hữu một phần khoản nợ, bên bán nợ phải tiếp tục làm đầu mối thực hiện quản lý hồ sơ, tài liệu, các biện pháp bảo đảm (nếu có) và các vấn đề khác liên quan của khoản nợ. Phần nợ chưa bán, bên bán nợ tiếp tục thực hiện quản lý, theo dõi, phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro theo quy định. Trường hợp bên bán nợ không còn sở hữu khoản nợ và đã nhận đầy đủ số tiền mua nợ, việc chuyển giao hồ sơ, tài liệu, các biện pháp bảo đảm của khoản nợ (nếu có) cho các bên mua nợ được thực hiện theo hợp đồng mua, bán nợ và thỏa thuận của các bên mua nợ, phù hợp với quy định của pháp luật.
• Quyền và nghĩa vụ của các bên: Quyền, nghĩa vụ của các bên và việc xử lý các vấn đề phát sinh trong trường hợp bên bán nợ làm đầu mối quản lý khoản nợ sẽ được thực hiện theo thỏa thuận của các bên, phù hợp với quy định của pháp luật.
• Xử lý tài chính: Việc xử lý tài chính và các vấn đề liên quan khác đối với phần nợ được mua, bán của bên mua nợ và bên bán nợ được thực hiện như quy định đối với mua, bán khoản nợ và quy định tại Điều 14 Thông tư 33/2026/TT-NHNN.

Như vậy, các quy định mới tại Thông tư 33/2026/TT-NHNN đã tạo hành lang pháp lý toàn diện, rõ ràng và minh bạch cho hoạt động mua, bán nợ của các ngân hàng thương mại và tổ chức tín dụng. Điều này không chỉ giúp khơi thông thị trường mua bán nợ, thúc đẩy xử lý nợ xấu nhanh chóng mà còn tạo nền tảng vững chắc cho việc ứng dụng công nghệ số vào các giao dịch tài chính hiện đại.