Quy trình bình chọn và công nhận người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số: Những điểm mới cần biết

Người có uy tín trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc duy trì và phát triển cộng đồng, là cầu nối vững chắc giữa chính quyền và người dân, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Thực hiện các quy định chung về công tác dân tộc theo Nghị định 05/2011/NĐ-CP, Chính phủ đã ban hành Nghị định 307/2026/NĐ-CP với những điều chỉnh cụ thể nhằm chuẩn hóa quy trình bình chọn, nâng cao chất lượng đội ngũ người có uy tín trong thời kỳ mới.

Thủ tục bình chọn và công nhận người có uy tín: Chi tiết từng bước

Theo quy định hiện hành, quy trình bình chọn và công nhận người có uy tín trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số được thực hiện qua hai bước chặt chẽ, bảo đảm tính dân chủ, công khai và minh bạch ngay từ cấp cơ sở.

Bước 1: Tổ chức hội nghị họp thôn để bình chọn

Đây là khâu quan trọng nhất phản ánh ý chí, sự tín nhiệm của cộng đồng dân cư. Trưởng thôn chịu trách nhiệm triệu tập và chủ trì cuộc họp thôn với sự tham gia của ít nhất 2/3 số hộ gia đình trong thôn. Mỗi hộ gia đình cử một đại diện từ đủ 18 tuổi trở lên, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự theo quy định của pháp luật để tham gia bỏ phiếu hoặc biểu quyết.

Nội dung cuộc họp bao gồm:

• Quán triệt chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; phổ biến tiêu chí, điều kiện và số lượng người có uy tín cần bầu chọn.
• Tiến hành quy trình giới thiệu, đề cử và lựa chọn nhân sự công khai, dân chủ.

Căn cứ vào số lượng được phân bổ, mỗi thôn đề cử theo tỷ lệ ít nhất 02 người để bầu chọn lấy 01 người. Cá nhân được lựa chọn phải đạt trên 50% tổng số hộ gia đình trong thôn thống nhất thông qua. Trường hợp chưa đạt số phiếu cần thiết ở lần họp đầu tiên, Trưởng thôn báo cáo Chủ tịch UBND cấp xã để tổ chức bầu lại. Kết thúc cuộc họp, Trưởng thôn lập biên bản họp thôn kèm văn bản đề nghị gửi lên UBND cấp xã.

Bước 2: Chủ tịch UBND cấp xã xem xét, ban hành quyết định công nhận

Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ từ thôn, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã xem xét, ban hành quyết định công nhận người có uy tín trên địa bàn xã. Quyết định được niêm yết công khai tại nhà văn hóa thôn, trụ sở thôn để nhân dân theo dõi. Đồng thời, UBND cấp xã có trách nhiệm gửi báo cáo lên UBND cấp tỉnh (thông qua cơ quan quản lý nhà nước về công tác dân tộc cấp tỉnh) để theo dõi, tổng hợp và thực hiện các chính sách hỗ trợ kịp thời.

Tiêu chuẩn và điều kiện bình chọn người có uy tín

Để trở thành người có uy tín, cá nhân phải đáp ứng đồng thời các tiêu chuẩn cơ bản và thuộc diện đối tượng bình chọn theo quy định của pháp luật.

Các tiêu chí cốt lõi

• Tiêu chuẩn công dân: Là công dân Việt Nam, cư trú tại địa phương, không phân biệt giới tính, tôn giáo; ưu tiên người dân tộc thiểu số.
• Gương mẫu chấp hành pháp luật: Bản thân và các thành viên trong gia đình luôn gương mẫu chấp hành đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.
• Đóng góp tích cực cho cộng đồng: Tiêu biểu trong các phong trào thi đua yêu nước, xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, giữ gìn trật tự an toàn xã hội và khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
• Hiểu biết sâu sắc văn hóa địa phương: Nắm vững phong tục, tập quán tốt đẹp; có mối quan hệ gắn bó mật thiết trong dòng họ, cộng đồng bản địa.
• Khả năng vận động quần chúng: Có năng lực tuyên truyền, vận động người dân, được cộng đồng tuyệt đối tin tưởng, lắng nghe và noi theo.

Các nhóm đối tượng được ưu tiên giới thiệu

Người có uy tín thường được cộng đồng tín nhiệm bầu chọn từ các đối tượng sau:

• Già làng, trưởng dòng họ, người thực hiện các nghi lễ tín ngưỡng, truyền thống tốt đẹp.
• Chức sắc, chức việc, nhà tu hành thuộc các tổ chức tôn giáo được pháp luật công nhận.
• Cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang (quân đội, công an) đã nghỉ hưu có quá trình cống hiến lâu năm và uy tín xã hội cao.
• Bí thư chi bộ, Trưởng thôn, Trưởng Ban công tác Mặt trận, Tổ trưởng Tổ bảo vệ an ninh trật tự, Thôn đội trưởng.
• Nhân sĩ, trí thức, nhà giáo, thầy thuốc, nghệ nhân, nông dân sản xuất giỏi hoặc phụ nữ, thanh niên tiêu biểu.

Quy định về số lượng người có uy tín tại mỗi thôn

Theo nguyên tắc chung, mỗi thôn thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số được bình chọn và công nhận 01 người có uy tín.

Đối với các trường hợp sắp xếp, sáp nhập thôn mới từ ngày 26 tháng 5 năm 2026, nhằm đảm bảo quyền lợi và sự lãnh đạo ổn định trong cộng đồng, Chủ tịch UBND cấp xã căn cứ tình hình thực tế để quyết định số lượng người có uy tín của thôn mới, nhưng không được vượt quá tổng số người có uy tín của các thôn trước khi sáp nhập.

Trường hợp nào người có uy tín bị đưa ra khỏi danh sách?

Người có uy tín đã được công nhận sẽ bị đưa ra khỏi danh sách khi thuộc một trong các trường hợp sau:

• Người có uy tín qua đời.
• Chuyển nơi cư trú khác; hoặc sức khỏe yếu và có đơn tự nguyện xin rút khỏi danh sách.
• Bị cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng biện pháp ngăn chặn, khởi tố bị can hoặc bị Tòa án kết án bằng bản án có hiệu lực pháp luật.
• Mất hoặc bị hạn chế năng lực hành vi dân sự, khó khăn trong nhận thức và điều khiển hành vi.
• Giảm sút uy tín, không còn đáp ứng đủ các tiêu chuẩn gương mẫu của cộng đồng.

Khi phát sinh các trường hợp trên, Trưởng Ban công tác Mặt trận thôn sẽ phối hợp cùng các đoàn thể lập biên bản họp liên tịch đề nghị UBND cấp xã ra quyết định đưa ra khỏi danh sách trong thời hạn 05 ngày làm việc, sau đó thực hiện quy trình bầu bổ sung, thay thế theo đúng quy định.

Kết luận

Việc thực hiện đúng quy trình bình chọn và quản lý người có uy tín không chỉ bảo đảm dân chủ ở cơ sở mà còn phát huy tối đa vai trò của các già làng, trưởng bản, nhân sĩ tiêu biểu trong sự nghiệp phát triển kinh tế, giữ gìn bản sắc và bảo đảm an ninh trật tự tại các vùng dân tộc thiểu số theo tinh thần chỉ đạo của Đảng và Nhà nước.