Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang trên đà phục hồi và phát triển mạnh mẽ vào giai đoạn cuối năm 2021, nhu cầu về hạ tầng kỹ thuật và dịch vụ công cộng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Để giải quyết bài toán nguồn vốn, phương thức đầu tư đối tác công tư (PPP) đã được luật hóa một cách bài bản, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho các nhà đầu tư tư nhân đồng hành cùng Nhà nước.

PPP là gì? Khái niệm và ý nghĩa thực tiễn

Theo quy định tại khoản 10 Điều 3 Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư 2020, PPP (viết tắt của Public Private Partnership) là phương thức đầu tư được thực hiện trên cơ sở hợp tác có thời hạn giữa Nhà nước và nhà đầu tư tư nhân.

"Đầu tư theo phương thức đối tác công tư là phương thức đầu tư được thực hiện trên cơ sở hợp tác có thời hạn giữa Nhà nước và nhà đầu tư tư nhân thông qua việc ký kết và thực hiện hợp đồng dự án PPP nhằm thu hút nhà đầu tư tư nhân tham gia dự án PPP."

Về bản chất, đây là sự kết hợp giữa nguồn lực tài chính, quản trị của khối tư nhân và quyền hạn, mục tiêu an sinh của khối công. Thay vì Nhà nước phải gánh toàn bộ chi phí xây dựng cầu đường, bệnh viện, trường học, các doanh nghiệp sẽ tham gia đầu tư, vận hành và thu hồi vốn trong một khoảng thời gian nhất định trước khi chuyển giao lại cho Nhà nước.

Các công trình hạ tầng giao thông trọng điểm thường được đầu tư theo hình thức PPP (ảnh minh họa)

5 lĩnh vực "vàng" được ưu tiên đầu tư theo phương thức PPP

Căn cứ vào Điều 4 Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư 2020 và hướng dẫn tại Nghị định 35/2021/NĐ-CP, Nhà nước tập trung thu hút đầu tư PPP vào 5 nhóm lĩnh vực trọng yếu:

1. Giao thông vận tải

Đây là lĩnh vực chiếm tỷ trọng lớn nhất, bao gồm đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa, hàng hải và hàng không. Quy mô đầu tư tối thiểu thường từ 1.500 tỷ đồng trở lên. Các dự án cao tốc Bắc - Nam là minh chứng điển hình cho sự thành công của hình thức này.

2. Lưới điện và nhà máy điện

Ngoại trừ các trường hợp Nhà nước độc quyền theo Luật Điện lực, các dự án năng lượng tái tạo (từ 500 tỷ đồng) và nhiệt điện, điện hạt nhân, lưới điện (từ 1.500 tỷ đồng) đều khuyến khích tư nhân tham gia để đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.

3. Thủy lợi, cung cấp nước sạch và xử lý chất thải

Với quy mô từ 200 tỷ đồng, các dự án này trực tiếp phục vụ đời sống dân sinh và bảo vệ môi trường, đặc biệt là tại các đô thị lớn đang đối mặt với áp lực rác thải và nước sạch.

4. Y tế và Giáo dục - Đào tạo

Các cơ sở khám chữa bệnh, y tế dự phòng hoặc cơ sở giáo dục, đào tạo nghề có tổng mức đầu tư từ 100 tỷ đồng trở lên được tạo điều kiện để hiện đại hóa cơ sở vật chất thông qua nguồn vốn xã hội hóa.

Hiện đại hóa hạ tầng y tế thông qua phương thức đối tác công tư (ảnh minh họa)

5. Hạ tầng công nghệ thông tin

Trong kỷ nguyên số, các dự án hạ tầng thông tin số, trung tâm dữ liệu, an ninh mạng và đô thị thông minh (từ 200 tỷ đồng) là ưu tiên hàng đầu để xây dựng Chính phủ điện tử và kinh tế số.

Các loại hợp đồng dự án PPP phổ biến

Mỗi dự án PPP sẽ được vận hành dựa trên một loại hợp đồng cụ thể, phản ánh cách thức chia sẻ rủi ro và lợi nhuận giữa các bên:

• Hợp đồng BOT (Xây dựng - Kinh doanh - Chuyển giao): Nhà đầu tư xây dựng, vận hành thu phí trong một thời hạn rồi chuyển giao không bồi hoàn cho Nhà nước.
• Hợp đồng BTO (Xây dựng - Chuyển giao - Kinh doanh): Sau khi xây dựng xong, nhà đầu tư chuyển giao quyền sở hữu cho Nhà nước nhưng vẫn giữ quyền kinh doanh để thu hồi vốn.
• Hợp đồng BOO (Xây dựng - Sở hữu - Kinh doanh): Nhà đầu tư sở hữu và vận hành dự án trong suốt vòng đời.
• Hợp đồng BTL và BLT: Nhà đầu tư xây dựng công trình, sau đó cho Nhà nước thuê lại dịch vụ để sử dụng.
• Hợp đồng O&M (Kinh doanh - Quản lý): Nhà đầu tư nhận quyền quản lý, vận hành công trình sẵn có của Nhà nước trong một thời hạn nhất định.

Lời kết

Việc hiểu rõ đầu tư PPP là gì không chỉ giúp các doanh nghiệp nắm bắt cơ hội kinh doanh mà còn giúp người dân giám sát chất lượng các dịch vụ công cộng. Với sự ra đời của Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư 2020, các dự án PPP hứa hẹn sẽ trở thành động lực quan trọng để thay đổi diện mạo hạ tầng Việt Nam trong những năm tới.