Chỉ còn ít ngày nữa, Luật Cư trú 2020 sẽ chính thức đi vào cuộc sống (từ ngày 01/7/2021). Một trong những điểm sáng nhân văn nhất của đạo luật này chính là việc tháo gỡ "nút thắt" pháp lý cho hàng ngàn công dân đang sinh sống nhưng không có nơi cư trú rõ ràng. Thay vì bị gạt ra lề các chính sách an sinh do thiếu hộ khẩu, từ nay, họ sẽ chính thức được định danh và bảo vệ quyền lợi công dân một cách minh bạch.

Sự thay đổi mang tính bước ngoặt trong việc xác định nơi cư trú

Trước đây, theo quy định tại khoản 2 Điều 12 Luật Cư trú 2006, nơi cư trú của công dân chỉ bao gồm nơi thường trú hoặc nơi tạm trú. Đối với những người lao động tự do, người lang thang không đủ điều kiện đăng ký hộ khẩu hay tạm trú, việc xác định nơi cư trú cực kỳ khó khăn, phụ thuộc hoàn toàn vào sự xác nhận cảm tính của cơ quan Công an cấp xã.

Tuy nhiên, bối cảnh này sẽ hoàn toàn thay đổi. Theo Điều 19 Luật Cư trú 2020, nơi cư trú của người không có cả nơi thường trú và nơi tạm trú được xác định là nơi ở hiện tại của người đó. Trong trường hợp không có địa điểm chỗ ở cụ thể (như người vô gia cư), nơi ở hiện tại được xác định là đơn vị hành chính cấp xã nơi người đó đang thực tế sinh sống.

1. Nơi cư trú của người không có cả nơi thường trú và nơi tạm trú do không đủ điều kiện đăng ký thường trú, đăng ký tạm trú là nơi ở hiện tại của người đó; trường hợp không có địa điểm chỗ ở cụ thể thì nơi ở hiện tại được xác định là đơn vị hành chính cấp xã nơi người đó đang thực tế sinh sống. Người không có nơi thường trú, nơi tạm trú phải khai báo thông tin về cư trú với cơ quan đăng ký cư trú tại nơi ở hiện tại.

Quy định này không chỉ là một sự thay đổi về thuật ngữ mà là một cuộc cách mạng về tư duy quản lý: Quản lý dựa trên thực tế sinh sống thay vì dựa trên những mảnh giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở hay hợp đồng thuê mướn khắt khe.

Quy trình khai báo cư trú: Minh bạch và nhanh chóng

Để hiện thực hóa quyền lợi này, Chính phủ đã ban hành Nghị định 62/2021/NĐ-CP với những hướng dẫn chi tiết về thủ tục khai báo. Công dân chỉ cần đến cơ quan đăng ký cư trú tại nơi mình đang sinh sống để thực hiện khai báo thông tin.

Thời hạn xác minh thông tin được quy định rất cụ thể:

• Đối với người đã có thông tin trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư: Thời hạn kiểm tra, xác minh là 05 ngày làm việc.
• Đối với người chưa có thông tin: Thời hạn là 30 ngày, trường hợp phức tạp không quá 60 ngày.

Sau khi xác minh thành công, cơ quan Công an sẽ cập nhật thông tin vào Cơ sở dữ liệu về cư trú và cấp Giấy xác nhận thông tin về cư trú cho công dân. Đây chính là "tấm thẻ thông hành" để họ thực hiện các giao dịch dân sự và hưởng các chính sách xã hội.

Quyền lợi sát sườn: Từ số định danh cá nhân đến an sinh xã hội

Việc được xác định nơi cư trú rõ ràng mang lại những lợi ích vô cùng to lớn. Đầu tiên, công dân sẽ được xác lập và cấp số định danh cá nhân nếu chưa có. Đây là chìa khóa để mở ra mọi dịch vụ công trực tuyến trong tương lai.

Thứ hai, Ủy ban nhân dân cấp xã sẽ căn cứ vào Giấy xác nhận cư trú để cập nhật thông tin hộ tịch, cấp các giấy tờ liên quan đến nhân thân như Giấy khai sinh, thẻ Bảo hiểm y tế, hay thực hiện các chính sách cứu trợ xã hội, hỗ trợ khó khăn. Điều này đặc biệt ý nghĩa với những nhóm đối tượng yếu thế, giúp họ không còn bị bỏ lại phía sau trong tiến trình phát triển của đất nước.

Có thể nói, từ ngày 01/7/2021, khái niệm "người không có nơi cư trú rõ ràng" sẽ dần lùi vào quá khứ. Mọi công dân Việt Nam, dù ở bất cứ đâu, trong hoàn cảnh nào, cũng đều có một "địa chỉ" pháp lý để được Nhà nước bảo hộ và chăm sóc.

Nếu còn vấn đề vướng mắc về thủ tục cư trú mới, bạn đọc vui lòng liên hệ tổng đài hỗ trợ pháp luật để được tư vấn kịp thời.