Trong thời đại mạng xã hội bùng nổ, việc chia sẻ thông tin để cảnh giác trước các thủ đoạn lừa đảo tinh vi là điều cần thiết. Tuy nhiên, không ít trường hợp vì quá bức xúc mà vội vàng đăng tải hình ảnh cá nhân của người khác kèm những lời lẽ buộc tội khi chưa có kết luận của cơ quan chức năng. Hành động này tưởng chừng là nghĩa hiệp nhưng lại tiềm ẩn rủi ro pháp lý cực lớn cho chính người đăng.

Quyền hình ảnh cá nhân - "Bất khả xâm phạm" hay có ngoại lệ?

Theo quy định tại Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình. Việc sử dụng hình ảnh của người khác phải được người đó đồng ý. Nếu sử dụng vì mục đích thương mại, bạn còn phải trả thù lao cho họ, trừ khi có thỏa thuận khác.

"1. Cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình. Việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý. Trường hợp sử dụng hình ảnh của cá nhân vì mục đích thương mại thì phải trả thù lao cho người có hình ảnh, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác."

Tuy nhiên, pháp luật cũng mở ra "cánh cửa" cho các trường hợp sử dụng hình ảnh mà không cần xin phép, bao gồm:

• Sử dụng vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng.
• Sử dụng từ các hoạt động công cộng (hội nghị, thi đấu thể thao, biểu diễn nghệ thuật...) mà không làm tổn hại đến danh dự, nhân phẩm của người đó.

Khi nào được phép đăng ảnh kẻ lừa đảo để cảnh báo?

Nếu bạn có đầy đủ bằng chứng chứng minh một người có hành vi lừa đảo, việc đăng ảnh họ để cảnh báo người thân, bạn bè có thể được xem là vì lợi ích cộng đồng. Tuy nhiên, đây là một "vùng xám" pháp lý đầy nguy hiểm. Nếu thông tin bạn đăng tải không chính xác hoặc mang tính chất vu khống, bạn sẽ ngay lập tức trở thành người vi phạm.

Thay vì tự ý "phán xét" trên mạng, người dân nên ưu tiên chia sẻ lại các thông tin, hình ảnh đã được đăng tải bởi các cơ quan chính thống như Cổng thông tin Chính phủ hoặc trang web của cơ quan Công an. Điều này vừa đảm bảo tính xác thực, vừa bảo vệ bạn khỏi các rắc rối pháp lý không đáng có.

Rủi ro pháp lý: Từ phạt hành chính đến án tù treo lơ lửng

Việc tự ý đăng ảnh người khác lên mạng xã hội nhằm bôi nhọ, xúc phạm danh dự nhân phẩm có thể bị xử lý theo các mức độ sau:

Xử phạt hành chính

Căn cứ Nghị định 15/2020/NĐ-CP, mức phạt tiền được quy định rất cụ thể:

• Phạt từ 20 - 30 triệu đồng: Đối với hành vi tiết lộ bí mật đời tư cá nhân mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự (theo khoản 2 Điều 101).
• Phạt từ 10 - 20 triệu đồng: Đối với hành vi sử dụng hình ảnh nhằm vu khống, xúc phạm danh dự người khác (theo điểm e khoản 3 Điều 102).

Truy cứu trách nhiệm hình sự

Trong trường hợp nghiêm trọng, người đăng ảnh có thể bị truy cứu về "Tội làm nhục người khác" quy định tại Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015. Hình phạt cao nhất cho tội danh này có thể lên đến 05 năm tù giam.

Lời khuyên từ chuyên gia: Khi nghi ngờ bị lừa đảo, cách tốt nhất là thu thập chứng cứ và trình báo ngay với cơ quan Công an có thẩm quyền. Đừng để sự bức xúc nhất thời biến mình từ nạn nhân trở thành người vi phạm pháp luật.