Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, việc các doanh nghiệp tìm kiếm đối tác để cùng thực hiện các dự án lớn đã trở thành một xu thế tất yếu. Liên doanh chính là "chìa khóa" giúp các đơn vị tận dụng nguồn lực, công nghệ và thị trường của nhau. Vậy thực chất liên doanh là gì và có những hình thức nào đang được pháp luật Việt Nam điều chỉnh?

1. Liên doanh là gì? Bản chất của sự hợp tác chiến lược

Về mặt pháp lý và kinh tế, liên doanh được hiểu là hình thức thỏa thuận và thống nhất bằng hợp đồng của hai hoặc nhiều bên nhằm cùng thực hiện một hoạt động kinh tế cụ thể. Điểm mấu chốt của hình thức này là hoạt động đó phải được đồng kiểm soát bởi các bên tham gia góp vốn.

Mối quan hệ liên doanh không chỉ giới hạn giữa các doanh nghiệp trong nước mà còn mở rộng ra giữa doanh nghiệp Việt Nam với đối tác nước ngoài, hoặc thậm chí là sự hợp tác giữa Chính phủ các quốc gia. Đây là cầu nối quan trọng để chuyển giao công nghệ và học hỏi kinh nghiệm quản trị tiên tiến.

2. Các hình thức liên doanh phổ biến trong thực tế kinh doanh

Tùy vào mục tiêu và đối tượng tham gia, liên doanh thường xuất hiện dưới hai dạng phổ biến sau:

2.1 Công ty liên doanh

Đây là hình thức hợp tác liên kết giữa hai hay nhiều doanh nghiệp (có thể cùng quốc tịch hoặc khác quốc tịch) trên cơ sở hợp đồng liên doanh. Thông thường, công ty liên doanh được thành lập dưới hình thức Công ty trách nhiệm hữu hạn (TNHH) hoặc Công ty cổ phần. Tại đây, các bên tham gia sẽ chịu trách nhiệm trong phạm vi phần vốn góp của mình vào doanh nghiệp mới này.

2.2 Ngân hàng liên doanh

Trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng liên doanh là một mô hình đặc thù. Theo quy định tại Thông tư 13/2023/TT-NHNN, ngân hàng liên doanh được tổ chức dưới hình thức công ty TNHH từ hai thành viên trở lên nhưng không quá 05 thành viên. Một quy định quan trọng cần lưu ý là không có thành viên hoặc người liên quan nào được sở hữu quá 50% vốn điều lệ của ngân hàng đó.

3. 03 mô hình liên doanh theo Chuẩn mực kế toán số 08

Căn cứ tại Chuẩn mực số 08 về thông tin tài chính đối với các khoản vốn góp liên doanh (ban hành kèm theo Quyết định 234/2003/QĐ-BTC), có 03 hình thức liên doanh chính:

• Hoạt động kinh doanh được đồng kiểm soát: Các bên góp vốn sử dụng tài sản và nhân lực sẵn có của mình để thực hiện dự án chung mà không cần thành lập một pháp nhân mới. Mỗi bên tự quản lý tài sản và chịu trách nhiệm về chi phí phát sinh của mình.
• Tài sản được đồng kiểm soát: Các bên cùng sở hữu và kiểm soát một hoặc nhiều tài sản cụ thể được góp vốn hoặc mua chung. Lợi ích thu được từ việc khai thác tài sản này sẽ được chia theo thỏa thuận trong hợp đồng.
• Cơ sở kinh doanh được đồng kiểm soát: Đây là hình thức phổ biến nhất, yêu cầu việc thành lập một cơ sở kinh doanh mới (pháp nhân mới). Cơ sở này hoạt động độc lập nhưng chịu sự điều phối và kiểm soát chung của các bên góp vốn thông qua các điều khoản trong hợp đồng liên doanh.

"Cơ sở kinh doanh được đồng kiểm soát bởi các bên góp vốn liên doanh phải có sự thành lập một cơ sở kinh doanh mới. Hoạt động của cơ sở này cũng giống như hoạt động của các doanh nghiệp khác, chỉ khác là thỏa thuận và thống nhất bằng hợp đồng giữa các bên góp vốn làm chung với nhau và quy định quyền đồng kiểm soát của họ đối với các hoạt động kinh tế của cơ sở này."

4. Lời khuyên cho doanh nghiệp khi lựa chọn liên doanh

Liên doanh là con đường ngắn nhất để mở rộng quy mô, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro về xung đột lợi ích và văn hóa quản trị. Trước khi ký kết hợp đồng, doanh nghiệp cần:

1. Thẩm định kỹ năng lực tài chính và uy tín của đối tác.
2. Xây dựng điều khoản về quyền đồng kiểm soát và cơ chế giải quyết tranh chấp rõ ràng.
3. Tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về kế toán và thuế đối với các khoản vốn góp.

Hy vọng bài viết đã giúp bạn hiểu rõ hơn về liên doanh là gì và các hình thức liên doanh hiện nay. Việc lựa chọn đúng mô hình sẽ là bước đệm vững chắc cho sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.