Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán đang nhận được sự quan tâm lớn từ cộng đồng doanh nghiệp và các kiểm toán viên. Mới đây, vào ngày 18/09/2026, Cục Thuế đã ban hành Công văn 6940/CT-PC tham gia ý kiến đối với dự thảo Thông tư sửa đổi một số Thông tư của Bộ trưởng Bộ Tài chính nhằm cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán. Trong đó, cơ quan thuế đã thẳng thắn chỉ ra những điểm chưa rõ ràng liên quan đến yêu cầu nộp Phiếu lý lịch tư pháp khi đăng ký hành nghề kiểm toán.

Bất cập từ quy định "nửa vời" về Phiếu lý lịch tư pháp trong dự thảo mới

Theo ghi nhận tại Công văn 6940/CT-PC, một trong những nội dung quan trọng nhất được Cục Thuế đề nghị làm rõ là yêu cầu về Phiếu lý lịch tư pháp trong hồ sơ đăng ký hành nghề kiểm toán của cá nhân. Đây là thủ tục bắt buộc nhằm chứng minh kiểm toán viên không thuộc các trường hợp bị cấm hành nghề theo quy định của pháp luật.

Cụ thể, tại Điều 1 của dự thảo Thông tư sửa đổi, hồ sơ đăng ký hành nghề vẫn yêu cầu phải có: "Phiếu lý lịch tư pháp do cơ quan có thẩm quyền cấp trong thời hạn không quá sáu tháng tính đến ngày nộp hồ sơ đăng ký hành nghề kiểm toán". Quy định này về cơ bản kế thừa tinh thần của các văn bản pháp lý trước đây nhằm kiểm soát chặt chẽ tư cách pháp lý của người hành nghề.

Tuy nhiên, ngay ở phần tiếp theo, dự thảo lại đưa ra một quy định mang tính cải cách: Cơ quan giải quyết thủ tục hành chính sẽ chủ động khai thác, sử dụng thông tin đã có trong Cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp để thay thế thành phần hồ sơ này.

Sự mâu thuẫn xuất hiện khi dự thảo bổ sung thêm phương án dự phòng: Trong trường hợp không khai thác được thông tin hoặc thông tin được khai thác không đầy đủ, không chính xác thì cơ quan giải quyết thủ tục hành chính mới yêu cầu cá nhân bổ sung thành phần hồ sơ; đồng thời đề nghị cá nhân cập nhật, điều chỉnh thông tin trong cơ sở dữ liệu theo quy định pháp luật.

Đề xuất của Cục Thuế nhằm tháo gỡ nút thắt cho kiểm toán viên hành nghề

Dưới góc nhìn thực tế, Cục Thuế cho rằng cách thể hiện như trên trong dự thảo Thông tư là chưa rõ ràng và dễ gây ra những cách hiểu khác nhau khi áp dụng vào thực tiễn. Sự mập mờ này có thể dẫn đến tình trạng "cát cứ" thủ tục, nơi cơ quan giải quyết thủ tục vẫn yêu cầu người dân nộp bản giấy để "chắc ăn", đi ngược lại mục tiêu cắt giảm gánh nặng hành chính.

Cục Thuế đã chỉ ra các điểm nghẽn cụ thể bao gồm:

• Chưa làm rõ nghĩa vụ của cá nhân: Dự thảo chưa xác định rõ cá nhân đăng ký hành nghề kiểm toán có bắt buộc phải chủ động xin và nộp Phiếu lý lịch tư pháp được cấp trong thời hạn 06 tháng ngay từ đầu hay không.
• Chưa xác định tính thay thế hoàn toàn: Nội dung dự thảo chưa khẳng định việc cơ quan giải quyết thủ tục hành chính tự khai thác dữ liệu lý lịch tư pháp có thay thế hoàn toàn việc cá nhân tự nộp Phiếu lý lịch tư pháp hay không.

Do đó, để bảo đảm quy định thể hiện chính xác mục tiêu sử dụng thông tin trong Cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp thay thế giấy tờ trong hồ sơ, Cục Thuế đề nghị Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán làm rõ nội dung này. Đồng thời, cơ quan thuế cũng đề nghị xử lý tương tự đối với quy định tại Điều 2 của dự thảo Thông tư để đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất.

Đối chiếu với quy định hành nghề kiểm toán hiện hành

Nội dung góp ý của Cục Thuế được đưa ra trên cơ sở đối chiếu chặt chẽ với các quy định pháp luật hiện hành. Hiện nay, hồ sơ đăng ký hành nghề kiểm toán đang được điều chỉnh bởi Thông tư 202/2012/TT-BTC của Bộ Tài chính và các văn bản hướng dẫn thi hành Luật kiểm toán độc lập 2011.

Theo quy định cũ, Phiếu lý lịch tư pháp là một thành phần giấy tờ bắt buộc bằng giấy mà cá nhân phải tự liên hệ với Sở Tư pháp để xin cấp và nộp kèm hồ sơ. Việc chuyển đổi sang phương thức khai thác dữ liệu số là một bước tiến lớn, nhưng cần một hành lang pháp lý rõ ràng, mạch lạc để tránh đẩy thế khó về phía người thực hiện thủ tục.

Việc làm rõ quy định này không chỉ giúp các kiểm toán viên tiết kiệm thời gian, chi phí đi lại để xin cấp Phiếu lý lịch tư pháp giấy, mà còn giúp cơ quan quản lý nhà nước chuẩn hóa quy trình vận hành trên môi trường điện tử, thúc đẩy tiến trình chuyển đổi số quốc gia một cách thực chất và hiệu quả.