Vấn đề xử lý rác thải sinh hoạt luôn là bài toán hóc búa đối với công tác quản lý môi trường tại Việt Nam. Để giải quyết triệt để tình trạng này, ngày 06/5/2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Công văn 1760/BNNMT-MT. Văn bản này không chỉ đưa ra các khung kỹ thuật mà còn định hướng cụ thể các mô hình xử lý rác thải tối ưu cho từng khu vực đặc thù.

Mô hình xử lý rác thải tại đô thị: Ưu tiên tính tập trung và công nghệ cao

Tại các khu vực đô thị và khu dân cư tập trung, nơi có mật độ dân số cao và quỹ đất hạn chế, việc xử lý rác thải đòi hỏi sự chuyên nghiệp và quy mô lớn. Theo hướng dẫn mới nhất, các địa phương có thể lựa chọn một trong ba cấp độ xử lý sau:

• Xử lý tập trung cấp tỉnh: Đây là mô hình lý tưởng cho các khu vực có khối lượng rác thải khổng lồ, cho phép tối ưu hóa chi phí vận hành và áp dụng các công nghệ xử lý hiện đại như đốt rác phát điện.
• Xử lý tập trung cấp xã: Phù hợp với các phường hoặc xã đồng bằng có vị trí địa lý thuận lợi, giúp giảm thiểu quãng đường vận chuyển rác.
• Xử lý phân tán tại hộ gia đình: Dù ở đô thị, mô hình này vẫn được khuyến khích đối với các hộ gia đình có điều kiện, giúp giảm tải áp lực cho hệ thống thu gom chung.

Việc triển khai các mô hình này phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định tại Luật Bảo vệ môi trường 2020 để đảm bảo không gây ô nhiễm thứ cấp cho khu dân cư xung quanh.

Nông thôn và miền núi: Bài toán xử lý tại chỗ và liên xã

Khác với đô thị, khu vực nông thôn, đặc biệt là vùng sâu vùng xa, thường đối mặt với khó khăn về hạ tầng giao thông và chi phí thu gom cao. Do đó, Công văn 1760/BNNMT-MT ưu tiên các giải pháp linh hoạt:

• Xử lý phân tán tại hộ gia đình: Đây là giải pháp "vàng" cho các hộ nông dân có vườn tược rộng rãi. Rác thải thực phẩm có thể được tận dụng làm thức ăn chăn nuôi hoặc ủ thành phân bón hữu cơ ngay tại chỗ.
• Xử lý tập trung cấp xã hoặc liên xã: Đối với các cụm dân cư thưa thớt, việc liên kết giữa các xã để xây dựng một điểm xử lý chung sẽ giúp tiết kiệm ngân sách và dễ dàng quản lý hơn.

3 tiêu chí cốt lõi để lựa chọn mô hình phù hợp

Để không rơi vào tình trạng "đầu tư lãng phí", các địa phương cần soi chiếu kỹ 3 tiêu chí sau trước khi quyết định mô hình:

1. Khối lượng rác thải thực tế: Phải dựa trên số liệu phân loại rác tại nguồn để tính toán công suất xử lý phù hợp.
2. Địa bàn phát sinh: Đặc điểm địa hình (đồng bằng hay miền núi) quyết định trực tiếp đến phương thức thu gom và vận chuyển.
3. Phương pháp xử lý: Tùy loại rác (nhựa, giấy, rác hữu cơ hay rác nguy hại) mà áp dụng công nghệ tái chế, ủ phân hay chuyển giao cho đơn vị chuyên trách.

Việc áp dụng đúng mô hình theo hướng dẫn tại Công văn 1760/BNNMT-MT không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn góp phần xây dựng nông thôn mới và đô thị văn minh bền vững.