Trong ngành hàng không dân dụng, kiểm soát viên không lưu được ví như những "mắt thần" thầm lặng, chịu trách nhiệm điều phối, dẫn đường cho hàng ngàn chuyến bay cất - hạ cánh an toàn mỗi ngày. Áp lực công việc của họ cực kỳ lớn khi chỉ một sai sót nhỏ, một giây lơ là do mệt mỏi cũng có thể dẫn đến những thảm họa thảm khốc cướp đi sinh mạng của hàng trăm con người. Nhằm bảo đảm sức khỏe, sự tỉnh táo tối đa cho lực lượng đặc thù này, kể từ ngày 01/07/2026, các quy định mới về thời giờ làm việc và nghỉ ngơi của kiểm soát viên không lưu sẽ chính thức được siết chặt theo quy định tại Thông tư 47/2026/TT-BXD về quản lý và bảo đảm hoạt động bay.

Kiểm soát viên không lưu làm việc tại đài kiểm soát không lưu (ảnh minh họa)

Giới hạn ca trực tối đa 12 giờ: Lá chắn bảo vệ an toàn bay

Sự mệt mỏi (fatigue) là một trong những kẻ thù giấu mặt nguy hiểm nhất trong an toàn hàng không. Khi làm việc quá sức, khả năng phản xạ, tư duy logic và ra quyết định của con người sẽ bị suy giảm nghiêm trọng. Nhận thức rõ điều này, khoản 1 Điều 53 Thông tư 47/2026/TT-BXD đã đưa ra quy định mang tính cốt lõi: tổng thời gian làm nhiệm vụ tối đa của một ca trực không được vượt quá 12 giờ.

Quy định này hoàn toàn phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế của Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) và các khuyến cáo về quản lý rủi ro mệt mỏi. Bên cạnh giới hạn nghiêm ngặt cho mỗi ca trực, để tránh tình trạng vắt kiệt sức lao động trong thời gian dài, khoản 2 Điều 53 của Thông tư này cũng quy định rõ: tổng thời gian làm nhiệm vụ của kiểm soát viên không lưu không được vượt quá 200 giờ trong 30 ngày liên tục.

Việc khống chế cả thời gian làm việc theo ca (ngắn hạn) và theo chu kỳ 30 ngày (dài hạn) tạo ra một cơ chế bảo vệ kép, giúp ngăn ngừa tình trạng mệt mỏi tích lũy - nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các sự cố mất an toàn bay do yếu tố con người.

Chế độ nghỉ ngơi nghiêm ngặt: Tái tạo năng lượng cho những "mắt thần"

Làm việc phải đi đôi với nghỉ ngơi hợp lý. Để bảo đảm thời gian phục hồi thể lực và trí lực giữa các ca trực, khoản 3 Điều 53 Thông tư 47/2026/TT-BXD yêu cầu kiểm soát viên không lưu phải có ít nhất 12 giờ nghỉ ngơi hoàn toàn giữa hai ca trực liên tiếp. Khoảng thời gian này giúp họ có đủ thời gian ngủ, sinh hoạt cá nhân và giải tỏa căng thẳng trước khi bước vào một ca trực cân não mới.

Công việc của kiểm soát viên không lưu đòi hỏi sự tập trung cao độ và tỉnh táo tuyệt đối (ảnh minh họa)

Hơn thế nữa, chu kỳ làm việc tuần cũng được thiết lập một cách khoa học. Theo khoản 4 và khoản 5 Điều 53, tổng số ngày làm nhiệm vụ liên tục của kiểm soát viên không lưu không được vượt quá 06 ngày. Ngay sau chu kỳ 06 ngày làm nhiệm vụ liên tục này, họ bắt buộc phải được bố trí nghỉ ngơi ít nhất 60 giờ liên tục trước khi bắt đầu một chu kỳ làm việc mới. Quy định này nhằm đảm bảo người lao động có một khoảng thời gian "ngắt kết nối" hoàn toàn với công việc, giúp hệ thần kinh được phục hồi trạng thái tốt nhất.

Giới hạn thời gian điều hành trực tiếp: Không quá 2 giờ liên tục

Nếu như giới hạn ca trực 12 giờ là khung thời gian làm nhiệm vụ chung (bao gồm cả thời gian chuẩn bị, giao nhận ca, hội ý...), thì thời gian trực tiếp ngồi trước màn hình radar điều hành tàu bay còn được siết chặt hơn thế. Khoản 1 Điều 54 Thông tư 47/2026/TT-BXD quy định kiểm soát viên không lưu chỉ được trực tiếp điều hành tàu bay tối đa 02 giờ liên tục.

Sau khoảng thời gian 02 giờ căng thẳng này, doanh nghiệp bắt buộc phải bố trí cho kiểm soát viên nghỉ giải lao ít nhất 30 phút liên tục. Điều đặc biệt là thời gian nghỉ giải lao này vẫn được tính vào tổng thời gian làm nhiệm vụ của ca trực. Quy định này cực kỳ nhân văn và thực tế, bởi việc theo dõi hàng chục vệt sáng chuyển động trên màn hình radar, liên tục giao tiếp bằng tiếng Anh với phi công và đưa ra các huấn lệnh đòi hỏi sự tập trung cao độ ở mức tối đa. Sau 2 giờ, não bộ con người cần được nghỉ ngơi để tránh hiện tượng "mù tạm thời" hoặc phản xạ chậm.

Trường hợp ngoại lệ: Khi nào được phép vượt ngưỡng?

Mặc dù các giới hạn trên là bắt buộc, nhưng ngành hàng không luôn tiềm ẩn những tình huống bất ngờ không thể dự báo trước (thời tiết xấu đột xuất, sự cố kỹ thuật tàu bay, đóng cửa sân bay khẩn cấp...). Do đó, khoản 1 Điều 58 Thông tư 47/2026/TT-BXD cũng mở ra một "lối thoát" pháp lý nhưng được kiểm soát cực kỳ chặt chẽ.

Theo đó, việc sai lệch khỏi các giới hạn thời gian làm việc và nghỉ ngơi nêu trên chỉ được thực hiện trong các tình huống bất thường, khẩn cấp hoặc để duy trì an toàn, an ninh và tính liên tục tối thiểu của dịch vụ không lưu. Khi bắt buộc phải áp dụng sai lệch, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay phải tuân thủ các nguyên tắc:

• Giới hạn việc sai lệch trong phạm vi và thời gian tối thiểu cần thiết;
• Tiến hành đánh giá an toàn tức thời và thực hiện ngay các biện pháp giảm thiểu rủi ro;
• Lập hồ sơ chi tiết về sự việc và báo cáo bằng văn bản gửi Cục Hàng không Việt Nam để giám sát.

Các quy định mới này, có hiệu lực từ ngày 01/07/2026, được kỳ vọng sẽ là bước đột phá giúp nâng cao năng lực quản lý an toàn, bảo vệ quyền lợi và sức khỏe của người lao động, đồng thời khẳng định cam kết của ngành hàng không Việt Nam trong việc tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn an toàn bay quốc tế theo tinh thần của Luật Hàng không dân dụng Việt Nam.