Việc phân loại đơn vị hành chính không chỉ là một thủ tục hành chính đơn thuần mà còn là cơ sở quan trọng để Nhà nước hoạch định chính sách phát triển, xây dựng tổ chức bộ máy và xác định biên chế phù hợp. Theo quy định mới nhất tại Nghị định 307/2025/NĐ-CP, hệ thống tiêu chuẩn phân loại đã được cập nhật với nhiều điểm mới đáng chú ý.

Khung điểm và phương pháp phân loại mới nhất

Theo quy định tại Điều 4 Nghị định 307/2025/NĐ-CP, việc phân loại được thực hiện bằng phương pháp tính điểm với tổng điểm tối đa là 100 điểm (chưa bao gồm điểm ưu tiên). Các nhóm tiêu chí chính bao gồm: Quy mô dân số, diện tích tự nhiên, điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và các yếu tố đặc thù.

"Phân loại đơn vị hành chính nhằm đánh giá quy mô, trình độ phát triển của đơn vị hành chính; mức độ đáp ứng của tổ chức bộ máy chính quyền địa phương trên địa bàn..."

Dựa trên tổng số điểm đạt được, các đơn vị hành chính sẽ được xếp loại từ đặc biệt đến loại III. Cụ thể, đơn vị loại I cần đạt từ 75 điểm trở lên, loại II từ 60 đến dưới 75 điểm, và dưới 60 điểm sẽ xếp loại III.

Tiêu chuẩn phân loại đối với đơn vị hành chính cấp tỉnh

Tại Điều 5 Nghị định 307/2025/NĐ-CP, tiêu chuẩn cho cấp tỉnh được quy định rất chi tiết. Ví dụ, về quy mô dân số, một tỉnh có từ 2.000.000 người trở xuống được tính 10 điểm. Nếu dân số vượt mức này, cứ thêm 60.000 người sẽ được cộng thêm 0,5 điểm.

Bên cạnh dân số và diện tích, các chỉ số về kinh tế như tỷ lệ điều tiết ngân sách về trung ương, tốc độ tăng trưởng GDP, và đặc biệt là Chỉ số hài lòng của người dân (SIPAS) cũng đóng vai trò quyết định. Những tỉnh nằm trong top 10 cả nước về chỉ số hài lòng sẽ được cộng ngay 3 điểm vào quỹ điểm phân loại.

Cách xếp loại xã, phường và đặc khu theo quy định mới

Đối với cấp cơ sở, Điều 6 và Điều 7 Nghị định 307/2025/NĐ-CP đưa ra các khung điểm riêng cho xã và phường. Một điểm mới đáng chú ý là việc thúc đẩy chuyển đổi số: Tỷ lệ hồ sơ thủ tục hành chính xử lý trực tuyến toàn trình và tỷ lệ văn bản đi được ký số là những tiêu chí bắt buộc để tính điểm kinh tế - xã hội.

Riêng đối với các đặc khu, Điều 8 quy định các yếu tố đặc thù của đặc khu sẽ được tính mặc định 10 điểm để phản ánh tính chất quan trọng của loại hình đơn vị hành chính này.

Điểm ưu tiên - 'Cánh cửa' để nâng hạng đơn vị hành chính

Pháp luật cũng dành sự ưu tiên cho các địa phương có đặc điểm vượt trội hoặc vị trí chiến lược. Theo Điều 9 Nghị định 307/2025/NĐ-CP, các đơn vị hành chính có vị trí chiến lược về quốc phòng, an ninh hoặc là trung tâm du lịch quốc tế có thể được cộng tới 10 điểm ưu tiên. Tuy nhiên, nếu một địa phương đáp ứng nhiều tiêu chí ưu tiên thì chỉ được áp dụng một tiêu chí cao nhất.

Việc nắm vững các tiêu chuẩn này giúp chính quyền địa phương có lộ trình phấn đấu nâng loại đơn vị hành chính, từ đó thu hút thêm nguồn lực đầu tư và hoàn thiện bộ máy phục vụ nhân dân tốt hơn.