Việc xây dựng nông thôn mới không chỉ dừng lại ở việc đạt chuẩn cơ bản mà còn hướng tới những giá trị bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân. Ngày 05/06/2018, Thủ tướng Chính phủ đã chính thức ban hành Quyết định 691/QĐ-TTg năm 2018 quy định về tiêu chí xã nông thôn mới kiểu mẫu giai đoạn 2018 – 2020.

Điều kiện tiên quyết để xét công nhận xã nông thôn mới kiểu mẫu

Theo quy định tại Quyết định 691/QĐ-TTg, một xã muốn được xem xét công nhận là "kiểu mẫu" trước hết phải là xã đã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao theo các quy định hiện hành. Đây là nền tảng bắt buộc để đảm bảo các hạ tầng và dịch vụ cơ bản đã đi vào ổn định trước khi nâng cấp lên mức độ cao hơn.

1. Nhóm tiêu chí về Sản xuất - Thu nhập - Hộ nghèo

Đây là nhóm tiêu chí then chốt đánh giá sự thịnh vượng của địa phương. Cụ thể:

• Về thu nhập: Thu nhập bình quân đầu người của xã tại thời điểm xét công nhận phải cao hơn từ 1,5 lần trở lên so với thu nhập bình quân đầu người tại thời điểm xã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới.
• Về hộ nghèo: Xã phải đảm bảo không còn hộ nghèo (trừ các trường hợp thuộc diện bảo trợ xã hội theo quy định hoặc các hộ nghèo do tai nạn rủi ro bất khả kháng, bệnh hiểm nghèo).

2. Nhóm tiêu chí về Giáo dục - Y tế - Văn hóa

Chất lượng nguồn nhân lực và chăm sóc sức khỏe cộng đồng được đặt lên hàng đầu:

• Giáo dục: Tỷ lệ huy động trẻ em đi học mẫu giáo phải đạt từ 90% trở lên; tỷ lệ trẻ em vào lớp 1 đạt 100%. Đặc biệt, các trường học trên địa bàn phải duy trì và nâng cao chất lượng đạt chuẩn quốc gia.
• Y tế: Trạm y tế xã phải có đủ điều kiện khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế (BHYT). Tỷ lệ người dân tham gia BHYT phải đạt từ 95% trở lên.
• Văn hóa: Các hoạt động văn hóa, thể thao phải được tổ chức thường xuyên, thu hút đông đảo người dân tham gia, góp phần nâng cao đời sống tinh thần tại khu dân cư.

3. Nhóm tiêu chí về Môi trường

Cảnh quan nông thôn phải đảm bảo tiêu chí "Sáng - Xanh - Sạch - Đẹp":

• Có từ 60% trở lên các tuyến đường xã, thôn có rãnh thoát nước và được trồng cây bóng mát hoặc trồng hoa, cây cảnh đồng bộ.
• Tỷ lệ hộ chăn nuôi có chuồng trại đảm bảo vệ sinh môi trường phải đạt từ 90% trở lên.
• Hệ thống thu gom và xử lý rác thải phải hoạt động hiệu quả, không để xảy ra tình trạng ô nhiễm môi trường kéo dài.

4. Nhóm tiêu chí về An ninh trật tự - Hành chính công

Một xã kiểu mẫu phải là nơi an toàn và có bộ máy hành chính phục vụ nhân dân tốt nhất:

• An ninh trật tự: Trong 03 năm liên tục trước năm xét công nhận, xã không được có khiếu kiện đông người trái pháp luật; không có công dân cư trú tại xã phạm tội nghiêm trọng trở lên; các tệ nạn xã hội phải được kiềm chế và kéo giảm rõ rệt.
• Hành chính công: Thực hiện công khai, minh bạch đầy đủ các thủ tục hành chính. Kết quả giải quyết hồ sơ cho tổ chức, cá nhân phải đảm bảo đúng hạn và mang lại sự hài lòng cho người dân.

Việc ban hành các tiêu chí này tại Quyết định 691/QĐ-TTg năm 2018 không chỉ là thước đo để đánh giá thành tích mà còn là động lực để các địa phương không ngừng nỗ lực, đưa nông thôn Việt Nam trở thành những nơi đáng sống, hiện đại nhưng vẫn giữ được bản sắc văn hóa dân tộc.

Quyết định này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 05/06/2018.