Ngày 18/07/2012, Thủ tướng Chính phủ đã chính thức ban hành Quyết định 30/2012/QĐ-TTg quy định về tiêu chí xác định thôn đặc biệt khó khăn, xã thuộc vùng dân tộc và miền núi giai đoạn 2012 - 2015. Đây là một bước đi quan trọng nhằm phân loại chính xác các địa bàn cần ưu tiên hỗ trợ, đảm bảo các chính sách an sinh xã hội đến đúng đối tượng.

1. Tiêu chí về tỷ lệ hộ nghèo và các yếu tố xã hội

Theo quy định tại Điều 1 Quyết định 30/2012/QĐ-TTg, một thôn được coi là đặc biệt khó khăn trước hết phải đáp ứng các chỉ số về nghèo đói. Cụ thể:

• Tổng tỷ lệ hộ nghèo và hộ cận nghèo từ 55% trở lên.
• Trong đó, tỷ lệ hộ nghèo phải chiếm từ 25% trở lên.

Bên cạnh đó, thôn còn phải có ít nhất 02 trong 03 yếu tố xã hội sau đây:

• Trên 80% lao động trong thôn chưa qua đào tạo nghề chuyên môn.
• Trên 50% số hộ gia đình không có nhà tiêu hợp vệ sinh theo tiêu chuẩn y tế.
• Trên 30% số hộ thiếu nước sinh hoạt hợp vệ sinh, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.

"Thôn đặc biệt khó khăn là thôn có tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo từ 55% trở lên (trong đó tỷ lệ hộ nghèo từ 25% trở lên) và có ít nhất hai trong ba yếu tố: trên 80% lao động chưa qua đào tạo nghề; trên 50% số hộ không có nhà tiêu hợp vệ sinh; trên 30% số hộ thiếu nước sinh hoạt hợp vệ sinh."

2. Điều kiện về cơ sở hạ tầng thiết yếu

Hạ tầng giao thông và giáo dục là những thước đo quan trọng để đánh giá mức độ khó khăn của một vùng bản. Một thôn được công nhận là đặc biệt khó khăn nếu chưa đáp ứng được các tiêu chuẩn cơ bản sau:

• Chưa có đường giao thông từ thôn đến trung tâm xã được cứng hóa theo tiêu chí nông thôn mới, gây trở ngại cho việc giao thương và đi lại của người dân.
• Chưa đủ phòng học cho các lớp mẫu giáo theo quy định của ngành giáo dục.
• Chưa có nhà sinh hoạt cộng đồng đạt chuẩn hoặc có trên 30% số hộ dân chưa được tiếp cận với điện sinh hoạt lưới quốc gia.

3. Tiêu chí về điều kiện sản xuất và kinh tế

Ngoài các yếu tố về đời sống, khả năng tự lực sản xuất cũng là một tiêu chí then chốt. Thôn đặc biệt khó khăn phải đáp ứng ít nhất 02 trong các điều kiện kinh tế sau:

• Trên 20% số hộ gia đình thiếu đất sản xuất theo định mức tại địa phương.
• Trên 50% diện tích đất canh tác có nhu cầu tưới tiêu nhưng hệ thống thủy lợi chưa đáp ứng được.
• Dưới 10% số hộ làm các ngành nghề phi nông nghiệp, cho thấy sự phụ thuộc quá lớn vào nông nghiệp lạc hậu.
• Chưa có đội ngũ cán bộ khuyến nông, khuyến lâm hoặc khuyến ngư tại thôn bản để hướng dẫn kỹ thuật cho bà con.

Việc áp dụng các tiêu chí này theo Quyết định 30/2012/QĐ-TTg sẽ giúp các cơ quan chức năng có cái nhìn tổng thể và chính xác hơn về thực trạng nghèo đói tại các vùng sâu, vùng xa trong giai đoạn 2012-2015. Quyết định này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 06/09/2012.