Sau hơn 4 năm chính thức có hiệu lực, Luật Hôn nhân và gia đình 2014 đã tạo ra những thay đổi căn bản trong đời sống pháp lý của người dân Việt Nam. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng cũng nảy sinh không ít vấn đề mới cần được nhìn nhận và đánh giá một cách khách quan. Để thực hiện điều này, Bộ Tư pháp đã ban hành Quyết định 460/QĐ-BTP về Kế hoạch sơ kết thi hành Luật và các văn bản hướng dẫn.

Đánh giá toàn diện tác động của Luật Hôn nhân và gia đình 2014

Theo kế hoạch, trọng tâm của đợt sơ kết lần này là đánh giá sự tác động của Luật Hôn nhân và gia đình 2014 đối với các quan hệ xã hội. Không chỉ dừng lại ở việc thống kê số liệu, Bộ Tư pháp yêu cầu các đơn vị phải làm rõ Luật đã góp phần như thế nào vào việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân và sự phát triển bền vững của kinh tế - xã hội.

Các nội dung cụ thể được đưa ra rà soát bao gồm:

• Quy định về kết hôn: Đánh giá tính phù hợp của độ tuổi kết hôn, các điều kiện cấm kết hôn và thủ tục đăng ký kết hôn theo Luật Hộ tịch 2014.
• Quan hệ giữa vợ và chồng: Phân tích các quy định về chế độ tài sản (thỏa thuận và luật định), quyền và nghĩa vụ nhân thân.
• Chấm dứt hôn nhân: Xem xét các vướng mắc trong thủ tục ly hôn, quyền nuôi con và chia tài sản khi ly hôn.
• Mang thai hộ vì mục đích nhân đạo: Đây là một trong những điểm mới nhất của Luật 2014, cần đánh giá kỹ lưỡng các điều kiện và thực tế triển khai tại các cơ sở y tế.

"Việc sơ kết không chỉ là nhìn lại những gì đã làm được, mà quan trọng hơn là xác định những vấn đề mới phát sinh trong thực tiễn còn có khoảng trống pháp lý hoặc quy định chưa rõ ràng, gây khó khăn cho người dân và cơ quan thực thi." - Trích nội dung kế hoạch sơ kết.

Thời gian và hình thức tổ chức hội nghị toàn quốc

Hội nghị sơ kết thi hành Luật Hôn nhân và gia đình toàn quốc dự kiến sẽ diễn ra vào tuần đầu tiên của tháng 5/2019. Điểm đặc biệt của hội nghị lần này là hình thức tổ chức trực tuyến, kết nối từ điểm cầu chính tại Hà Nội đến 62 điểm cầu tại các địa phương trên cả nước. Điều này thể hiện sự quyết tâm của ngành Tư pháp trong việc ứng dụng công nghệ thông tin để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Tại các địa phương, UBND cấp tỉnh sẽ chủ động quyết định việc tổ chức hội nghị sơ kết riêng tùy theo tình hình thực tế. Tuy nhiên, yêu cầu chung là các hoạt động này phải hoàn thành trước ngày 05/4/2019 để kịp tổng hợp báo cáo lên Trung ương. Số liệu phục vụ cho đợt sơ kết này được tính từ ngày Luật Hôn nhân và gia đình 2014 có hiệu lực (01/01/2015) đến hết ngày 31/12/2018.

Kỳ vọng về những điều chỉnh pháp lý trong tương lai

Thông qua đợt sơ kết này, Bộ Tư pháp kỳ vọng sẽ thu thập được những phản hồi thực tế nhất từ các cơ quan tòa án, viện kiểm sát và chính quyền địa phương. Những bất cập trong việc áp dụng Nghị định 126/2014/NĐ-CP hay Thông tư liên tịch 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP sẽ là cơ sở quan trọng để đề xuất sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới các văn bản quy phạm pháp luật, đảm bảo hệ thống pháp luật về hôn nhân gia đình luôn đồng hành cùng sự phát triển của xã hội.

Quyết định 460/QĐ-BTP có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký, đánh dấu một bước đi quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế pháp lý về gia đình tại Việt Nam.