Hiện nay, việc sinh viên đi làm thêm (part-time) để tích lũy kinh nghiệm và trang trải cuộc sống đã trở nên vô cùng phổ biến. Tuy nhiên, một câu hỏi pháp lý quan trọng mà cả người lao động trẻ và người sử dụng lao động thường thắc mắc là: Làm việc bán thời gian có cần ký hợp đồng lao động không?

Khái niệm lao động Part-time dưới góc độ pháp lý

Trong thực tế, thuật ngữ "Part-time" thường được hiểu là làm việc bán thời gian. Theo quy định tại khoản 1 Điều 32 Bộ luật Lao động 2019, người lao động làm việc không trọn thời gian được định nghĩa như sau:

"1. Người lao động làm việc không trọn thời gian là người lao động có thời gian làm việc ngắn hơn so với thời gian làm việc bình thường theo ngày hoặc theo tuần hoặc theo tháng được quy định trong pháp luật về lao động, thỏa ước lao động tập thể hoặc nội quy lao động."

Như vậy, dù bạn là sinh viên làm việc 4 tiếng/ngày hay chỉ làm vài buổi trong tuần, bạn vẫn được coi là người lao động và chịu sự điều chỉnh của pháp luật lao động.

Bắt buộc phải giao kết Hợp đồng lao động

Nhiều chủ cửa hàng hoặc doanh nghiệp cho rằng vì sinh viên chỉ làm tạm thời nên không cần ký hợp đồng. Đây là một quan niệm sai lầm có thể dẫn đến rủi ro pháp lý. Theo quy định, làm việc bán thời gian cũng là một hình thức của quan hệ lao động. Do đó, người sử dụng lao động bắt buộc phải giao kết hợp đồng lao động với sinh viên.

Tùy thuộc vào tính chất công việc và độ tuổi của sinh viên, các bên có thể lựa chọn các hình thức giao kết hợp đồng phù hợp được quy định tại Điều 14 Bộ luật Lao động 2019:

• Hợp đồng bằng văn bản: Áp dụng cho hầu hết các trường hợp để đảm bảo tính pháp lý cao nhất.
• Hợp đồng điện tử: Có giá trị như hợp đồng văn bản.
• Hợp đồng bằng lời nói: Chỉ áp dụng đối với hợp đồng có thời hạn dưới 01 tháng (trừ trường hợp lao động dưới 15 tuổi hoặc người giúp việc gia đình).

Quyền lợi của sinh viên khi làm việc Part-time

Pháp luật lao động Việt Nam đảm bảo sự bình đẳng giữa lao động trọn thời gian và lao động bán thời gian. Cụ thể, tại khoản 3 Điều 32 Bộ luật Lao động 2019 nhấn mạnh:

"3. Người lao động làm việc không trọn thời gian được hưởng lương; bình đẳng trong thực hiện quyền và nghĩa vụ với người lao động làm việc trọn thời gian; bình đẳng về cơ hội, không bị phân biệt đối xử, bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động."

Điều này có nghĩa là sinh viên vẫn có quyền được hưởng mức lương không thấp hơn mức lương tối thiểu vùng, được trang bị bảo hộ lao động (nếu công việc yêu cầu) và không bị ngược đãi tại nơi làm việc.

Làm Part-time có phải đóng Bảo hiểm xã hội (BHXH) không?

Đây là vấn đề gây nhiều tranh cãi nhất. Việc có phải đóng BHXH hay không phụ thuộc vào hai yếu tố: Thời hạn hợp đồng và Thời gian làm việc thực tế trong tháng.

1. Về đối tượng tham gia BHXH bắt buộc

Theo khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, người lao động làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.

2. Điều kiện về thời gian làm việc

Tuy nhiên, đối với lao động part-time, nếu tổng thời gian không làm việc và không hưởng lương từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng thì tháng đó sẽ không đóng BHXH. Quy định này được nêu rõ tại khoản 3 Điều 85 Luật Bảo hiểm xã hội 2014:

"3. Người lao động không làm việc và không hưởng tiền lương từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng thì không đóng bảo hiểm xã hội tháng đó..."

Tóm lại: Sinh viên làm part-time sẽ được đóng BHXH nếu ký hợp đồng từ 01 tháng trở lên và có tổng số ngày làm việc hưởng lương trong tháng đảm bảo quy định (thường là làm trên 14 ngày/tháng).

Lời khuyên cho các bạn sinh viên

Khi bắt đầu một công việc làm thêm, các bạn sinh viên nên chủ động yêu cầu người sử dụng lao động ký kết hợp đồng lao động (dù là văn bản hay lời nói tùy thời hạn). Việc này không chỉ giúp xác định rõ mức lương, thời giờ làm việc mà còn là căn cứ pháp lý quan trọng nhất để bảo vệ bạn khi có tranh chấp xảy ra, chẳng hạn như bị nợ lương hoặc sa thải vô lý.

Nếu bạn gặp khó khăn trong việc đòi hỏi quyền lợi lao động, hãy tham khảo ý kiến từ các chuyên gia pháp lý hoặc liên hệ các cơ quan chức năng để được hỗ trợ kịp thời.