Việc sắp xếp, sáp nhập các đơn vị hành chính cấp xã là một chủ trương lớn nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị. Tuy nhiên, sau khi sáp nhập, vấn đề tổ chức bộ máy Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội tại cơ sở luôn là mối quan tâm hàng đầu của đội ngũ cán bộ. Để giải quyết vấn đề này, Ban Tổ chức Trung ương đã ban hành Hướng dẫn 31-HD/BTCTW năm 2025 với những quy định cụ thể về phương án nhân sự và tổ chức.

Cơ cấu lãnh đạo Ủy ban MTTQ Việt Nam cấp xã sau sáp nhập

Theo quy định, đối với các xã thực hiện sáp nhập, số lượng Ủy viên Ủy ban MTTQ Việt Nam sẽ là tổng số ủy viên hiện có của các xã trước khi sáp nhập. Tuy nhiên, con số này sẽ không tính những trường hợp nghỉ hưu, nghỉ công tác hoặc thay đổi vị trí công tác khác. Đây là giải pháp tạm thời nhằm đảm bảo tính kế thừa và ổn định trước khi tiến tới một bộ máy tinh gọn hoàn toàn.

Về Ban Thường trực, cơ cấu nhân sự Chủ tịch Ủy ban MTTQ xã phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn tại Chỉ thị số 45-CT/TW ngày 14/4/2025 của Bộ Chính trị. Đáng chú ý, các Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ xã sẽ được cơ cấu từ trưởng các tổ chức chính trị - xã hội, bao gồm:

• 01 Phó Chủ tịch đồng thời là Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ.
• 01 Phó Chủ tịch đồng thời là Bí thư Đoàn Thanh niên.
• 01 Phó Chủ tịch đồng thời là Chủ tịch Hội Nông dân hoặc Hội Cựu chiến binh, Công đoàn (tùy theo đặc thù địa phương).

Trong số các Phó Chủ tịch này, cấp ủy sẽ lựa chọn và phân công một đồng chí giữ vai trò Phó Chủ tịch thường trực để điều hành các hoạt động hàng ngày của Mặt trận.

Sắp xếp các tổ chức chính trị - xã hội và hội quần chúng

Không chỉ riêng Mặt trận, các tổ chức như Công đoàn, Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên và Hội Cựu chiến binh cũng phải thực hiện lộ trình sắp xếp tương ứng. Nguyên tắc chung là số lượng ủy viên ban chấp hành, ban thường vụ không được vượt quá tổng số hiện có của các đơn vị trước sáp nhập.

"Các tổ chức chính trị - xã hội hoạt động theo Điều lệ của mỗi tổ chức, có con dấu riêng, đảm bảo nguyên tắc hoạt động trực thuộc MTTQ Việt Nam đồng thời phát huy tính chủ động, sáng tạo của mỗi tổ chức."

Đối với các hội quần chúng do Đảng và Nhà nước giao nhiệm vụ, số lượng cấp phó trước mắt được giữ nguyên như hiện nay để đảm bảo công việc không bị gián đoạn. Việc điều chỉnh chính thức sẽ được thực hiện tại Đại hội của mỗi tổ chức theo hướng dẫn của cấp có thẩm quyền.

Số phận của người hoạt động không chuyên trách

Một trong những điểm mới đáng chú ý tại Hướng dẫn 31-HD/BTCTW là việc kết thúc sử dụng người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã hiện nay kể từ ngày 01/8/2025. Thay vào đó, cấp ủy và chính quyền địa phương sẽ xem xét bố trí những người này tham gia công tác tại thôn, tổ dân phố nếu đáp ứng đủ yêu cầu nhiệm vụ.

Thôn và tổ dân phố được xác định rõ là tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư, không phải là một cấp hành chính. Do đó, việc sắp xếp này nhằm tăng cường sức mạnh cho cơ sở, đưa cán bộ về gần dân hơn, đồng thời thực hiện đầy đủ các chế độ, chính sách đối với những trường hợp không thể tiếp tục bố trí công tác.

Việc thực hiện đúng các quy định tại Luật Mặt trận tổ quốc Việt Nam 2015 và các văn bản hướng dẫn của Đảng sẽ giúp các địa phương sớm ổn định tình hình, tạo động lực mới cho sự phát triển kinh tế - xã hội sau khi sáp nhập.