Việc sắp xếp, tinh gọn bộ máy hành chính đang trở thành tâm điểm của hệ thống chính trị Việt Nam. Mới đây, Kết luận 127-KL/TW của Bộ Chính trị đã đưa ra những định hướng mang tính bước ngoặt về việc sáp nhập các đơn vị hành chính cấp tỉnh và thay đổi cấu trúc chính quyền địa phương.

Lộ trình sáp nhập tỉnh và xóa bỏ cấp huyện

Tại Kết luận 127-KL/TW, Bộ Chính trị và Ban Bí thư đã xác định rõ tiến độ xây dựng đề án sáp nhập một số đơn vị hành chính cấp tỉnh. Điểm đáng chú ý nhất chính là định hướng không tổ chức cấp huyện tại một số khu vực và tiếp tục sáp nhập các đơn vị hành chính cấp xã.

Tiêu chí sắp xếp cấp tỉnh

Đối với cấp tỉnh, việc sáp nhập không chỉ dựa trên quy mô dân số hay diện tích tự nhiên. Trung ương yêu cầu phải nghiên cứu kỹ quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch vùng và chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Mục tiêu là phát huy lợi thế so sánh và đáp ứng yêu cầu phát triển của giai đoạn mới.

Mô hình chính quyền cấp xã mới

Đối với cấp xã, cần xác định rõ các mô hình chính quyền phù hợp với từng khu vực: đô thị, nông thôn, miền núi hay hải đảo. Việc xây dựng chức năng, nhiệm vụ và định biên bộ máy phải đảm bảo tính hiệu lực, hiệu quả sau khi sắp xếp.

Thẩm quyền quyết định và đổi tên đơn vị hành chính

Căn cứ theo quy định tại Điều 9 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025, thẩm quyền quyết định các vấn đề về địa giới hành chính được phân định rõ ràng:

- Quốc hội quyết định thành lập, giải thể, nhập, chia đơn vị hành chính, điều chỉnh địa giới và đổi tên đơn vị hành chính cấp tỉnh.
- Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định thành lập, giải thể, nhập, chia đơn vị hành chính, điều chỉnh địa giới và đổi tên đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã.

Bên cạnh đó, theo khoản 1 Điều 10 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025, Chính phủ là cơ quan chủ trì xây dựng đề án cấp tỉnh để trình Quốc hội, trong khi UBND cấp tỉnh xây dựng đề án cấp huyện, xã để trình Chính phủ.

Tiến độ thực hiện khẩn trương

Trước đó, Kết luận 126-KL/TW cũng đã đặt nền móng cho việc tinh gọn bộ máy. Theo lộ trình tại Kết luận 127, các cơ quan liên quan phải hoàn thiện đề án và báo cáo Bộ Chính trị, Ban Bí thư trước ngày 27/3/2025 để kịp trình Ban Chấp hành Trung ương Đảng trước ngày 07/4/2025.

Việc sáp nhập và tinh gọn bộ máy không chỉ là yêu cầu về mặt hành chính mà còn là động lực để giải phóng nguồn lực, tạo không gian phát triển mới cho đất nước trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.