Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) đang bùng nổ và len lỏi vào mọi ngóc ngách của đời sống, việc phân biệt đâu là sản phẩm của con người, đâu là sản phẩm của máy tính trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Để giải quyết thách thức này, Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 đã đưa ra những quy định mang tính đột phá về việc nhận dạng các sản phẩm AI.

Bắt buộc gắn 'nhãn' cho các sản phẩm do AI tạo ra

Kể từ ngày 01/01/2026, một quy định mới sẽ chính thức đi vào cuộc sống, thay đổi cách chúng ta tương tác với nội dung số. Theo quy định tại khoản 2 Điều 44 Luật Công nghiệp công nghệ số 2025:

"Sản phẩm công nghệ số nằm trong Danh mục sản phẩm công nghệ số tạo ra bởi trí tuệ nhân tạo phải có dấu hiệu nhận dạng để người sử dụng hoặc thiết bị, hệ thống khác có thể nhận biết được sản phẩm đó được tạo ra bởi trí tuệ nhân tạo."

Điều này có nghĩa là các văn bản, hình ảnh, âm thanh hay video được tạo ra hoặc chỉnh sửa bởi AI sẽ không còn được 'ẩn mình'. Chúng phải mang một dấu hiệu nhận dạng rõ ràng – có thể hiểu như một loại 'dấu vân tay số' – giúp người dùng nhận diện nguồn gốc thực sự của sản phẩm.

Những sản phẩm nào sẽ nằm trong 'tầm ngắm'?

Không phải mọi sản phẩm AI đều phải gắn nhãn ngay lập tức. Danh mục cụ thể sẽ do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành, dựa trên yêu cầu quản lý và sự phát triển của công nghệ trong từng thời kỳ. Tuy nhiên, theo định hướng chung, các nhóm sản phẩm sau đây sẽ được chú trọng:

• Nội dung số nguyên bản: Văn bản, hình ảnh, âm thanh, video do AI tạo ra hoàn toàn từ các câu lệnh (prompt).
• Nội dung tổng hợp/mô phỏng: Các sản phẩm được AI chỉnh sửa, cắt ghép hoặc mô phỏng từ dữ liệu thực tế (như công nghệ Deepfake).
• Sản phẩm tương tác: Các hệ thống tích hợp AI để giao tiếp trực tiếp với con người.

Minh bạch trong giao tiếp giữa người và máy

Một điểm đáng chú ý khác tại khoản 1 Điều 44 Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 là nghĩa vụ thông báo của các hệ thống AI tương tác. Khi bạn trò chuyện với một chatbot hoặc trợ lý ảo, hệ thống đó bắt buộc phải thông báo cho bạn biết rằng bạn đang giao tiếp với trí tuệ nhân tạo, trừ trường hợp điều đó đã quá hiển nhiên.

Quy định này nhằm bảo vệ quyền được biết của người tiêu dùng, tránh những hiểu lầm hoặc thao túng tâm lý có thể xảy ra khi con người lầm tưởng mình đang tương tác với một cá nhân thực thụ.

Trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan

Để quy định này thực sự đi vào hiệu lực, Điều 45 Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 đã phân định rõ trách nhiệm:

• Chủ thể phát triển và cung cấp: Phải đảm bảo kỹ thuật để các sản phẩm AI có dấu hiệu nhận dạng không thể tẩy xóa hoặc làm giả một cách dễ dàng.
• Cơ quan quản lý: Bộ Khoa học và Công nghệ không chỉ ban hành danh mục mà còn có trách nhiệm kiểm tra, giám sát việc thực thi của các doanh nghiệp công nghệ.

Việc luật hóa các dấu hiệu nhận dạng sản phẩm AI là một bước đi tất yếu và kịp thời của Việt Nam. Nó không chỉ giúp ngăn chặn sự lan truyền của tin giả (fake news) mà còn tạo ra một môi trường công nghệ số minh bạch, an toàn và bền vững cho tất cả mọi người.