Việc thay đổi địa giới hành chính, sáp nhập hay đổi tên một vùng đất không chỉ là câu chuyện của những con số trên bản đồ, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, tâm tư và các thủ tục hành chính của hàng ngàn hộ gia đình. Để đảm bảo tính dân chủ và sự đồng thuận cao nhất, Chính phủ đã ban hành Nghị định 321/2025/NĐ-CP, mở ra cơ chế minh bạch để người dân thực sự trở thành "chủ thể" trong các quyết định quan trọng này.

Bước tiến mới trong thực hiện dân chủ ở cơ sở

Được ban hành vào ngày 16/12/2025, Nghị định 321/2025/NĐ-CP thay thế các quy định cũ, tập trung vào việc tối ưu hóa quy trình lấy ý kiến Nhân dân. Đây không còn là một thủ tục mang tính hình thức, mà là căn cứ pháp lý quan trọng để các cấp có thẩm quyền xem xét, phê duyệt Đề án.

Theo quy định, phạm vi lấy ý kiến sẽ tập trung vào các đơn vị hành chính cấp xã chịu ảnh hưởng trực tiếp. Chẳng hạn, nếu một xã dự kiến sáp nhập vào huyện lân cận, toàn bộ cử tri là đại diện hộ gia đình tại xã đó sẽ được phát phiếu lấy ý kiến. Điều này giúp phản ánh sát thực nhất nguyện vọng của những người trực tiếp chịu tác động.

Hình thức lấy ý kiến: Linh hoạt và hiện đại

Thay vì chỉ bó hẹp trong việc họp thôn, bản truyền thống, Nghị định 321/2025/NĐ-CP khuyến khích việc ứng dụng công nghệ số. Bên cạnh hình thức phát phiếu lấy ý kiến hộ gia đình trực tiếp, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có thể quyết định triển khai lấy ý kiến qua các trang thông tin điện tử hoặc ứng dụng di động của địa phương.

Sự linh hoạt này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian, chi phí mà còn thu hút được sự tham gia của những người trẻ, những người đi làm xa nhưng vẫn có hộ khẩu tại địa phương. Tuy nhiên, dù dưới hình thức nào, tính bảo mật và xác thực của ý kiến vẫn phải được đặt lên hàng đầu.

Quyền lực của con số 50%

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của quy định mới chính là ngưỡng tán thành. Để một Đề án thành lập, giải thể hay sáp nhập đơn vị hành chính được tiếp tục hoàn thiện và trình cấp có thẩm quyền, kết quả lấy ý kiến phải đạt từ 50% trở lên tổng số hộ gia đình tại địa phương đó tán thành.

"Kết quả lấy ý kiến Nhân dân là căn cứ quan trọng để Hội đồng nhân dân các cấp xem xét, thông qua chủ trương thành lập, giải thể, nhập, chia, điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính."

Nếu tỷ lệ tán thành không đạt ngưỡng này, cơ quan xây dựng Đề án buộc phải nghiên cứu, điều chỉnh lại nội dung hoặc có các biện pháp tuyên truyền, giải thích rõ hơn để người dân hiểu và đồng thuận. Điều này khẳng định vai trò quyết định của Nhân dân đối với sự phát triển của địa phương.

Trình tự thực hiện chặt chẽ và công khai

Quy trình lấy ý kiến được thực hiện qua các bước bài bản:

• Xây dựng Đề án: Cơ quan chuyên môn hoàn thiện dự thảo Đề án với đầy đủ các phương án tác động.
• Niêm yết và Tuyên truyền: Thông tin về Đề án phải được công khai tại trụ sở UBND xã, các điểm sinh hoạt cộng đồng và trên loa phát thanh ít nhất 30 ngày trước khi lấy ý kiến.
• Tổ chức lấy ý kiến: Thực hiện trong vòng 60 ngày kể từ khi bắt đầu triển khai.
• Tổng hợp và Công khai: Kết quả phải được lập biên bản, báo cáo cấp trên và công bố rộng rãi để Nhân dân giám sát.

Việc tuân thủ nghiêm ngặt Nghị định 321/2025/NĐ-CP không chỉ giúp các địa phương thực hiện đúng quy định pháp luật mà còn hạn chế tối đa các khiếu nại, thắc mắc phát sinh sau khi thay đổi địa giới hành chính, góp phần ổn định tình hình an ninh trật tự tại cơ sở.