Từ ngày 01/7/2025, hệ thống chính sách bảo hiểm xã hội (BHXH) tại Việt Nam sẽ bước sang một giai đoạn mới với việc Nghị định 158/2025/NĐ-CP chính thức có hiệu lực. Văn bản này không chỉ thay thế Nghị định 115/2015/NĐ-CP mà còn cụ thể hóa những tư duy đột phá của Luật Bảo hiểm xã hội 2024.

Mở rộng diện bao phủ: Không bỏ sót đối tượng yếu thế

Một trong những điểm khác biệt lớn nhất của Nghị định 158/2025/NĐ-CP so với quy định cũ là cách xác định đối tượng tham gia. Thay vì liệt kê rời rạc, Nghị định mới dẫn chiếu trực tiếp đến Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, tạo sự thống nhất tuyệt đối trong thực thi pháp luật.

Đáng chú ý, nhóm chủ hộ kinh doanh đã được đưa vào diện tham gia BHXH bắt buộc một cách cụ thể hơn. Theo đó, các chủ hộ kinh doanh có đăng ký và nộp thuế theo phương pháp kê khai sẽ thuộc diện bắt buộc. Điều này giúp đảm bảo an sinh xã hội cho một bộ phận lớn lao động tự doanh vốn trước đây thường nằm ngoài lưới an sinh.

"Mức tham chiếu" - Khái niệm mới thay thế Lương cơ sở

Khi lộ trình cải cách tiền lương được thực hiện, khái niệm "lương cơ sở" sẽ dần lùi vào quá khứ. Nghị định 158/2025/NĐ-CP đã kịp thời bổ sung quy định về mức tham chiếu. Đây là con số then chốt dùng để tính mức đóng và mức hưởng các chế độ BHXH.

Mức tham chiếu là mức tiền do Chính phủ quyết định dùng để tính mức đóng, mức hưởng một số chế độ bảo hiểm xã hội. Khi chưa bãi bỏ mức lương cơ sở thì mức tham chiếu bằng mức lương cơ sở.

Quy định này đảm bảo rằng quyền lợi của người lao động sẽ không bị gián đoạn hay giảm sút khi có sự thay đổi về chính sách tiền lương của Nhà nước.

Siết chặt kỷ luật đóng BHXH: Truy thu và Truy đóng

Để bảo vệ quyền lợi lâu dài cho người lao động, Nghị định 158/2025/NĐ-CP quy định rất rõ ràng về các trường hợp truy thu, truy đóng. Đặc biệt là đối với người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài, Nghị định đã làm rõ điều kiện và thời điểm truy đóng sau khi về nước, giúp họ dễ dàng nối dài thời gian tham gia BHXH để hưởng lương hưu sau này.

Bên cạnh đó, các trường hợp chủ hộ kinh doanh hoặc người quản lý doanh nghiệp không hưởng tiền lương nhưng chậm đóng BHXH cũng sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định mới, nhằm hạn chế tình trạng trục lợi hoặc trốn đóng bảo hiểm.

Lời khuyên cho người lao động và doanh nghiệp

Với những thay đổi mang tính hệ thống này, các doanh nghiệp cần chủ động rà soát lại danh sách lao động và mức lương đóng bảo hiểm để tránh các sai sót pháp lý. Đối với người lao động, việc theo dõi quá trình đóng thông qua các ứng dụng số như VssID là vô cùng cần thiết để đảm bảo mọi quyền lợi của mình được thực hiện đúng theo tinh thần của Nghị định 158/2025/NĐ-CP.