Thực trạng hệ thống giám định pháp y hiện nay

Kể từ khi Luật Giám định tư pháp 2012 có hiệu lực, Bộ Y tế đã được giao trọng trách quản lý nhà nước về lĩnh vực này. Qua hơn một thập kỷ vận hành, hệ thống đã bộc lộ những ưu điểm nhưng cũng không ít bất cập, đặc biệt là sự phân tán nguồn lực giữa ngành Y tế và ngành Công an tại các tỉnh, thành phố.

Nhằm tìm kiếm giải pháp tối ưu, tại Công văn 6660/BYT-KCB, Bộ Y tế đã đề nghị các cơ quan liên quan cho ý kiến về hai kịch bản tổ chức mô hình giám định pháp y tại địa phương.

Phương án 1: Duy trì sự ổn định theo quy định hiện hành

Ở phương án này, mô hình tổ chức sẽ tiếp tục thực hiện theo quy định của Luật Giám định tư pháp 2012. Cụ thể, tại mỗi địa phương sẽ tồn tại song song hai đơn vị:

• Trung tâm Pháp y trực thuộc Sở Y tế: Chịu trách nhiệm chính trong việc giám định tử thi và thương tích.
• Bộ phận pháp y thuộc Phòng Kỹ thuật hình sự (Công an tỉnh): Tập trung vào giám định tử thi phục vụ công tác điều tra.

Ưu điểm lớn nhất của phương án này là sự ổn định, không gây xáo trộn bộ máy sau các đợt sáp nhập địa giới hành chính. Tuy nhiên, hạn chế "kinh điển" vẫn là tình trạng lãng phí nhân lực và trang thiết bị khi hai tổ chức cùng thực hiện một chức năng tương đồng, nhất là tại các tỉnh có ít vụ việc phát sinh hàng năm.

Phương án 2: Trao quyền chủ động và tinh gọn bộ máy

Đây là phương án được xây dựng dựa trên tinh thần của dự thảo Luật Giám định tư pháp (sửa đổi). Điểm mới căn bản là việc trao quyền quyết định cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh dựa trên nhu cầu thực tế của địa phương.

Theo đó, không nhất thiết tỉnh nào cũng phải có Trung tâm Pháp y thuộc Sở Y tế. Nếu địa phương không thành lập Trung tâm này, Phòng Kỹ thuật hình sự thuộc Công an tỉnh sẽ đảm nhiệm cả việc giám định tử thi và thương tích.

Mặc dù giúp tinh gọn bộ máy, nhưng phương án này cũng gây lo ngại về sự thiếu thống nhất trên toàn quốc. Việc không có Trung tâm Pháp y chuyên biệt có thể dẫn đến tình trạng quá tải hoặc phải gửi mẫu đi xa, gây tốn kém thời gian và chi phí cho người dân và cơ quan tố tụng.

Lời kết và định hướng tương lai

Việc lựa chọn mô hình nào không chỉ là câu chuyện về tổ chức bộ máy mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng hoạt động tư pháp. Bộ Y tế đang tích cực tổng hợp ý kiến từ UBND các tỉnh, Bộ Công an và Bộ Nội vụ để hoàn thiện báo cáo trước ngày 05/10/2025.

Dù theo phương án nào, mục tiêu cuối cùng vẫn là xây dựng một hệ thống giám định pháp y chuyên nghiệp, hiện đại, đáp ứng tốt nhất yêu cầu của Luật Giám định tư pháp sửa đổi 2020 và các văn bản pháp luật liên quan.