Việt Nam là quốc gia được thiên nhiên ưu đãi với nguồn tài nguyên phong phú từ khoáng sản, dầu khí đến nguồn nước và hải sản. Tuy nhiên, để đảm bảo việc khai thác đi đôi với bảo vệ và đóng góp vào ngân sách quốc gia, pháp luật đã quy định chặt chẽ về nghĩa vụ thuế tài nguyên. Vậy trong năm 2026, những đối tượng nào sẽ phải thực hiện nghĩa vụ này và mức thuế suất cụ thể là bao nhiêu?

1. Những loại tài nguyên nào đang nằm trong diện chịu thuế?

Theo quy định tại Điều 2 Luật Thuế tài nguyên 2010, kết hợp với hướng dẫn tại Điều 2 Nghị định 50/2010/NĐ-CP và Điều 2 Thông tư 152/2015/TT-BTC, đối tượng chịu thuế tài nguyên bao gồm các nguồn lực thiên nhiên trong phạm vi chủ quyền của Việt Nam.

Cụ thể, các nhóm tài nguyên chính bao gồm:

• Khoáng sản: Bao gồm cả khoáng sản kim loại và phi kim loại.
• Dầu khí: Dầu thô, khí thiên nhiên và khí than.
• Sản phẩm rừng tự nhiên: Các loại thực vật và sản phẩm khác từ rừng tự nhiên (trừ động vật và một số loại cây trồng đặc thù).
• Nguồn nước: Nước mặt và nước dưới đất (trừ nước dùng cho nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, diêm nghiệp).
• Hải sản tự nhiên: Động thực vật biển khai thác từ tự nhiên.
• Yến sào thiên nhiên: Trừ trường hợp yến sào thu được từ nhà yến do con người đầu tư dẫn dụ.

2. Xác định người nộp thuế tài nguyên trong các trường hợp cụ thể

Nguyên tắc chung được nêu tại Điều 3 Thông tư 152/2015/TT-BTC là tổ chức, cá nhân khai thác tài nguyên thiên nhiên chính là người nộp thuế. Tuy nhiên, thực tế có nhiều mô hình hợp tác phức tạp cần lưu ý:

• Hoạt động liên doanh: Doanh nghiệp liên doanh sẽ trực tiếp đứng ra nộp thuế.
• Hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC): Trách nhiệm nộp thuế được xác định theo thỏa thuận trong hợp đồng. Nếu không thỏa thuận rõ, các bên phải cử đại diện hoặc cùng kê khai.
• Khai thác trái phép: Đối với tài nguyên bị tịch thu và bán ra, tổ chức được giao nhiệm vụ bán đấu giá phải thực hiện nghĩa vụ thuế trước khi phân bổ các chi phí khác.

3. Công thức tính thuế tài nguyên: Doanh nghiệp cần nắm vững

Để tính toán chính xác số thuế phải nộp, người nộp thuế cần căn cứ vào ba yếu tố: Sản lượng, Giá tính thuế và Thuế suất. Theo Điều 4 Thông tư 152/2015/TT-BTC, công thức cơ bản như sau:

Thuế tài nguyên phải nộp = Sản lượng tài nguyên tính thuế x Giá tính thuế đơn vị x Thuế suất

Trong đó:

• Sản lượng tính thuế: Là khối lượng thực tế khai thác. Nếu tài nguyên chứa nhiều tạp chất, sản lượng được xác định sau khi sàng tuyển, phân loại theo Điều 5 Thông tư 152/2015/TT-BTC.
• Giá tính thuế: Là giá bán đơn vị sản phẩm chưa bao gồm thuế GTGT, nhưng không được thấp hơn khung giá do UBND cấp tỉnh quy định (Điều 6 Thông tư 152/2015/TT-BTC).

4. Cập nhật biểu thuế suất đối với một số loại khoáng sản phổ biến

Hiện nay, mức thuế suất được áp dụng theo Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Một số mức thuế suất đáng chú ý bao gồm:

• Sắt, Măng-gan: 14%
• Vàng: 17%
• Ti-tan, Đất hiếm: 18%
• Đồng, Chì, Kẽm: 15%
• Than đá: Dao động từ 10% đến 12% tùy loại.

Việc nắm rõ các quy định về thuế tài nguyên không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ đúng pháp luật mà còn giúp tối ưu hóa kế hoạch tài chính trong hoạt động khai thác. Nếu có bất kỳ vướng mắc nào về thủ tục kê khai hoặc áp dụng mức thuế suất, quý độc giả nên tham khảo ý kiến từ các chuyên gia pháp lý hoặc cơ quan thuế địa phương.