Trong nỗ lực thắt chặt quản lý tài chính, nâng cao tính minh bạch và đảm bảo sự công bằng trong việc thực hiện nghĩa vụ ngân sách nhà nước, Chính phủ đã ban hành những quy định mới vô cùng khắt khe đối với các hành vi gian lận liên quan đến phí và lệ phí. Một trong những điểm đáng chú ý nhất và đang nhận được sự quan tâm đặc biệt của dư luận ngay trong những ngày đầu năm 2026 là mức xử phạt đối với hành vi khai gian, giả mạo hồ sơ để được hưởng ưu đãi miễn, giảm.

Cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra, đối chiếu các hồ sơ đề nghị miễn giảm phí và lệ phí (ảnh minh họa)

Bước ngoặt siết chặt quản lý tài chính từ đầu năm 2026

Kể từ ngày 01/01/2026, Nghị định 2/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực thi hành, thay thế cho các quy định cũ đã không còn phù hợp với thực tiễn. Sự ra đời của văn bản pháp lý này thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của Nhà nước trong việc đẩy lùi các hành vi trục lợi chính sách, bảo vệ nguồn thu ngân sách và tạo dựng một môi trường kinh doanh, giao dịch hành chính lành mạnh.

Thực tế cho thấy, thời gian qua không ít cá nhân, tổ chức đã lợi dụng các kẽ hở hoặc sự thiếu thông tin của cơ quan quản lý để cố tình kê khai không trung thực, thậm chí sử dụng các giấy tờ không hợp pháp nhằm giảm bớt số tiền phí, lệ phí phải nộp. Điều này không chỉ gây thất thoát ngân sách mà còn tạo ra sự bất bình đẳng lớn đối với những chủ thể nghiêm túc chấp hành pháp luật.

Chi tiết mức phạt "nặng tay" cho hành vi khai gian hồ sơ miễn, giảm

Theo quy định chi tiết tại khoản 1 Điều 11 Nghị định 2/2026/NĐ-CP, hành vi khai không đúng quy định để được miễn, giảm phí, lệ phí sẽ bị xử phạt dựa trên tỷ lệ phần trăm của số tiền gian lận, thay vì áp dụng một khung phạt cố định chung chung như trước đây. Cụ thể:

"1. Phạt tiền đối với hành vi khai không đúng quy định để được miễn, giảm phí, lệ phí. Mức phạt là 20% tính trên số tiền được miễn, giảm. Mức phạt tối thiểu là 500.000 đồng, mức phạt tối đa là 50.000.000 đồng."

Quy định này mang tính phân hóa rõ rệt và đảm bảo tính công bằng: Gian lận càng nhiều, mức phạt càng lớn. Để dễ hình dung, chúng ta có thể xem xét một tình huống giả định sau:

Doanh nghiệp X thực hiện thủ tục đăng ký và cần nộp một khoản phí bảo vệ môi trường trị giá 200 triệu đồng. Để được giảm bớt chi phí, người đại diện doanh nghiệp đã cố tình kê khai sai lệch thông tin trong hồ sơ để được giảm 50% số phí phải nộp (tương đương 100 triệu đồng). Khi cơ quan chức năng tiến hành thanh tra và phát hiện hành vi khai gian này, doanh nghiệp X ngoài việc bị truy thu số tiền phí còn phải đối mặt với mức phạt hành chính là 20% của số tiền được giảm sai quy định, tức là 20 triệu đồng.

Với mức phạt tối đa lên đến 50 triệu đồng, đây thực sự là một lời cảnh báo có sức răn đe cực kỳ lớn đối với bất kỳ cá nhân hay tổ chức nào đang có ý định "lách luật".

Cán bộ công chức cẩn trọng kiểm tra, đối chiếu hồ sơ để phát hiện các sai sót, gian lận (ảnh minh họa)

Biện pháp khắc phục hậu quả: Không chỉ dừng lại ở việc nộp phạt

Nhiều người lầm tưởng rằng khi bị phát hiện gian lận thì chỉ cần nộp phạt hành chính là xong xuôi. Tuy nhiên, khoản 3 Điều 11 Nghị định 2/2026/NĐ-CP đã quy định rất rõ ràng về các biện pháp khắc phục hậu quả bắt buộc nhằm triệt tiêu hoàn toàn động cơ gian lận:

• Buộc nộp lại toàn bộ số tiền phí, lệ phí thiếu hụt: Cá nhân, tổ chức vi phạm bắt buộc phải nộp đầy đủ số tiền phí, lệ phí đã được miễn, giảm sai quy định vào ngân sách nhà nước.
• Gánh chịu tiền chậm nộp theo Luật Quản lý thuế: Đây là điểm cực kỳ nghiêm khắc. Số tiền chậm nộp phí, lệ phí sẽ được tính toán và áp dụng theo các nguyên tắc quy định tại Luật Quản lý thuế 2019. Việc này đồng nghĩa với việc thời gian gian lận càng kéo dài, số tiền phát sinh phải nộp thêm sẽ càng lớn, tạo ra gánh nặng tài chính không hề nhỏ.

Bên cạnh đó, đối với các trường hợp sử dụng tài liệu, con dấu giả mạo để lừa dối cơ quan nhà nước, nếu hành vi có dấu hiệu cấu thành tội phạm, cơ quan có thẩm quyền sẽ chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra để truy cứu trách nhiệm hình sự về tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Khuyến nghị từ chuyên gia pháp lý để tránh rủi ro đáng tiếc

Để đảm bảo quyền lợi hợp pháp và tránh những rắc rối pháp lý cũng như thiệt hại tài chính không đáng có dưới ánh sáng của các quy định mới từ năm 2026, người dân và doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý các khuyến nghị sau từ chuyên gia:

1. Nghiên cứu kỹ quy định pháp luật: Trước khi tiến hành làm hồ sơ đề nghị miễn, giảm, cần chủ động tra cứu các điều kiện, đối tượng áp dụng cụ thể được quy định tại Luật phí và lệ phí 2015 và các văn bản hướng dẫn thi hành liên quan.
2. Tuyệt đối trung thực trong kê khai: Mọi thông tin cung cấp trong hồ sơ phải đảm bảo tính chính xác, trung thực và có căn cứ rõ ràng. Tuyệt đối không tự ý chỉnh sửa số liệu, làm khống thông tin hoặc sử dụng các dịch vụ "làm giả" hồ sơ trôi nổi trên thị trường.
3. Lưu trữ chứng từ khoa học: Thiết lập hệ thống lưu trữ hồ sơ, hóa đơn, chứng từ một cách khoa học và đầy đủ. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp dễ dàng đối chiếu, giải trình khi có yêu cầu thanh tra, kiểm tra đột xuất từ cơ quan quản lý thuế mà còn là bằng chứng bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

Sự trung thực và tuân thủ pháp luật không chỉ giúp cá nhân, doanh nghiệp tránh được những khoản phạt tài chính nặng nề mà còn là nền tảng vững chắc để xây dựng uy tín, thương hiệu bền vững trong mọi giao dịch hành chính và hoạt động kinh doanh tương lai.