Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới với những mục tiêu tăng trưởng kinh tế đầy tham vọng, việc hoàn thiện thể chế được xác định là một trong ba đột phá chiến lược quan trọng nhất. Nhằm khơi thông và giải phóng toàn diện các nguồn lực xã hội, đặc biệt là nguồn lực tài chính công, một đề xuất mang tính lịch sử đã được đưa ra: Hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công.

Tại Mục VII Nghị quyết 184/NQ-CP ngày 09/7/2026 của Chính phủ về phiên họp chuyên đề xây dựng pháp luật, Chính phủ đã chính thức thống nhất về sự cần thiết phải xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) theo đề xuất của Bộ Tài chính. Đây được xem là bước đi táo bạo nhưng vô cùng cấp thiết để chấm dứt tình trạng chồng chéo, phân mảnh trong quản lý tài chính quốc gia kéo dài nhiều năm qua.

Hội nghị xin ý kiến hoàn thiện hồ sơ dự án Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất tại TP.HCM (ảnh minh họa)

Sự phân mảnh và những "điểm nghẽn" từ hai dòng luật song song

Nhiều năm qua, việc tồn tại song song hai văn bản luật cốt lõi điều chỉnh nguồn lực công là Luật Ngân sách nhà nước 2025 và Luật Đầu tư công 2024 đã bộc lộ không ít bất cập. Dù tổ chức bộ máy quản lý tài chính - kế hoạch ở cả cấp Trung ương và địa phương đã được tinh gọn, quy về một đầu mối (Bộ Tài chính ở Trung ương và Sở Tài chính ở địa phương), nhưng khung pháp lý điều chỉnh vẫn bị chia cắt.

Sự chia cắt này tạo ra rào cản lớn trong việc phối hợp giữa chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên. Một dự án đầu tư công sử dụng vốn ngân sách nhà nước hiện nay phải trải qua hai quy trình phê duyệt độc lập, chịu sự điều chỉnh của cả hai luật với những quy định giao thoa, thậm chí trùng lặp về thẩm quyền, hồ sơ, trình tự và thời hạn. Hệ quả là thủ tục hành chính bị kéo dài, trách nhiệm giữa các khâu lập, giao dự toán ngân sách với lập, giao kế hoạch vốn đầu tư công bị đùn đẩy, gây chậm trễ trong giải ngân vốn đầu tư công - vốn được coi là "vốn mồi" dẫn dắt nền kinh tế.

Bên cạnh đó, tư duy quản lý cũ tại một số cơ quan, đơn vị vẫn chưa đặt đầu tư công trong tổng thể cân đối ngân sách nhà nước và quản lý rủi ro tài khóa. Tình trạng "giữ vốn", phân bổ vốn dàn trải, thiếu đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội tổng thể vẫn diễn ra, làm giảm hiệu suất sử dụng dòng vốn quốc gia.

Nội dung cốt lõi của đề xuất hợp nhất: Kế thừa và đột phá

Theo định hướng từ Bộ Tài chính, dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) sẽ được xây dựng trên tinh thần kế thừa kết cấu, bố cục của Luật Ngân sách nhà nước 2025. Những quy định ưu việt, đã được thực tiễn chứng minh là phù hợp sẽ tiếp tục được giữ lại. Đồng thời, các nội dung cốt lõi của Luật Đầu tư công 2024 sẽ được tích hợp một cách khoa học vào các chương, điều tương ứng, riêng các quy định đặc thù về chương trình, dự án đầu tư công sẽ được thiết kế thành một chương riêng biệt.

Bộ Tài chính đã đưa ra 5 nhóm chính sách trọng tâm để lấy ý kiến hoàn thiện, bao gồm:

• Hợp nhất các kế hoạch trung hạn: Đồng bộ hóa kế hoạch tài chính 5 năm và kế hoạch đầu tư công trung hạn 5 năm; hợp nhất kế hoạch đầu tư công với dự toán ngân sách hằng năm để đảm bảo tính thực tế và khả năng cân đối nguồn lực.
• Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền: Nghiên cứu phương án phân cấp mạnh mẽ thẩm quyền phân bổ chi tiết vốn đầu tư công từ ngân sách địa phương cho Ủy ban nhân dân thay vì phải chờ Hội đồng nhân dân quyết định như trước, giúp tăng tính chủ động và rút ngắn thời gian triển khai dự án.
• Tăng tính linh hoạt trong điều hành: Cho phép phân bổ và sử dụng ngay nguồn tăng thu phát sinh trong năm để xử lý các nhiệm vụ cấp bách, thay vì quy trình phê duyệt phức tạp kéo dài qua nhiều kỳ họp.
• Cơ chế đột phá cho công nghệ và đổi mới sáng tạo: Thiết lập các chính sách tài chính đặc thù bảo đảm nguồn chi cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
• Quy định chuyển tiếp chặt chẽ: Đảm bảo việc lập dự toán ngân sách năm 2027 và các dự án đầu tư công đang triển khai không bị gián đoạn khi luật mới có hiệu lực.

Các công trình hạ tầng giao thông trọng điểm sẽ được khơi thông nguồn vốn nhanh hơn nhờ cải cách thể chế (ảnh minh họa)

Kỳ vọng khơi thông nguồn lực, thúc đẩy tăng trưởng bền vững

Việc hợp nhất hai đạo luật quan trọng này không chỉ đơn thuần là một kỹ thuật lập pháp ghép nối cơ học, mà là một cuộc cách mạng về tư duy quản lý tài chính công. Khi rào cản giữa chi thường xuyên và chi đầu tư được xóa bỏ, dòng vốn ngân sách sẽ được vận hành một cách trơn tru, thống nhất từ khâu lập kế hoạch, phân bổ, chấp hành cho đến quyết toán và giám sát.

Chính phủ đã giao Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp chặt chẽ với Bộ Tư pháp và các cơ quan liên quan khẩn trương hoàn thiện hồ sơ dự án luật để kịp báo cáo Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội vào tháng 8/2026. Dự kiến, dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) sẽ được trình Quốc hội khóa XVI xem xét và thông qua tại Kỳ họp thứ 2 diễn ra vào tháng 10 và tháng 11 năm nay.

Người dân và cộng đồng doanh nghiệp đang đặt kỳ vọng rất lớn vào dự án luật lịch sử này. Một hành lang pháp lý tài chính công thống nhất, minh bạch và thông thoáng chắc chắn sẽ là bệ phóng vững chắc, khơi thông mọi nguồn lực để đưa đất nước vững vàng tiến vào kỷ nguyên phát triển mới.