Trong bối cảnh nền kinh tế số và xu hướng chuyển đổi xanh đang diễn ra mạnh mẽ, việc nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua cải tiến năng suất và chất lượng sản phẩm trở thành bài toán sống còn đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs). Nhằm tháo gỡ các rào cản về mặt tài chính và tạo động lực bứt phá mạnh mẽ, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Thông tư 24/2026/TT-BKHCN quy định chi tiết về việc lập dự toán, quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí ngân sách Nhà nước trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây được xem là một bước đi chiến lược, mở ra cơ hội tiếp cận nguồn lực tài chính công vô cùng quý giá cho các doanh nghiệp đang nỗ lực cải tiến công nghệ.

Cơ hội nhận hỗ trợ lên tới 80% giá trị hợp đồng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý nhất của chính sách mới nằm tại Điều 13 Thông tư 24/2026/TT-BKHCN. Theo đó, các doanh nghiệp nhỏ và vừa khi áp dụng các giải pháp nâng cao năng suất, chất lượng thuộc Chương trình quốc gia nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, hàng hóa sẽ được ngân sách Nhà nước hỗ trợ tối đa lên tới 80% chi phí theo giá trị hợp đồng chuyển giao hoặc tư vấn.

Chính sách này không cào bằng mà tập trung hướng dòng vốn hỗ trợ vào các lĩnh vực trọng điểm, có tính lan tỏa cao đối với nền kinh tế quốc gia. Cụ thể, các đối tượng được ưu tiên hàng đầu bao gồm:

• Công nghiệp chế biến, chế tạo: Xương sống của ngành sản xuất, nơi quyết định giá trị gia tăng của sản phẩm xuất khẩu Việt Nam.
• Nông nghiệp công nghệ cao: Thúc đẩy chuỗi giá trị nông sản sạch, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế.
• Lĩnh vực công nghệ cao: Khuyến khích các doanh nghiệp làm chủ công nghệ lõi, phát triển phần mềm, tự động hóa và các giải pháp chuyển đổi số toàn diện.

Sự hỗ trợ này giúp giảm bớt gánh nặng chi phí ban đầu cho các SMEs – vốn là nhóm đối tượng luôn gặp khó khăn về dòng vốn đầu tư cho R&D (nghiên cứu và phát triển) cũng như cải tiến quy trình vận hành theo tiêu chuẩn quốc tế.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa được tiếp sức mạnh mẽ để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm (ảnh minh họa)

Quy định chi tiết về định mức lập dự toán chi phí hỗ trợ

Để đảm bảo tính minh bạch, hiệu quả và tránh thất thoát ngân sách, Thông tư 24/2026/TT-BKHCN đã thiết lập một hệ thống định mức chi tiết làm căn cứ pháp lý để các cơ quan chức năng và doanh nghiệp phối hợp lập dự toán:

1. Tiền công thuê chuyên gia tư vấn và đánh giá chứng nhận

Chi phí thuê chuyên gia tư vấn, hướng dẫn xây dựng hệ thống quản lý chất lượng hoặc đánh giá chứng nhận sẽ được áp dụng theo mức lương chuyên gia tư vấn trong nước quy định tại Thông tư 7/2026/TT-BNV của Bộ Nội vụ. Đơn vị chủ trì hỗ trợ có trách nhiệm căn cứ vào tính chất phức tạp của công việc, khối lượng nhiệm vụ thực tế và kết quả đầu ra dự kiến để tính toán số ngày công cần thiết, lập dự toán chi tiết trình cấp có thẩm quyền phê duyệt.

2. Chi phí nguyên vật liệu phục vụ thử nghiệm và giám định

Đối với các hoạt động thử nghiệm, giám định chất lượng sản phẩm, chi phí mua nguyên liệu, nhiên liệu, vật tư, hóa chất sẽ được xác định nghiêm ngặt theo định mức kinh tế - kỹ thuật do các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ban hành. Trong trường hợp chưa có định mức cụ thể, chi phí này sẽ được tính toán dựa trên giá niêm yết công khai hoặc báo giá cạnh tranh từ các nhà cung cấp uy tín trên thị trường.

3. Khấu hao trang thiết bị kỹ thuật sẵn có

Khi doanh nghiệp sử dụng các trang thiết bị, cơ sở vật chất sẵn có của đơn vị chủ trì để thực hiện thử nghiệm hoặc chứng nhận chất lượng sản phẩm, mức hao phí tài sản sẽ được tính toán dựa trên quy định về khấu hao tài sản cố định tại Thông tư 141/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính. Điều này giúp tối ưu hóa hiệu suất sử dụng tài sản công, đồng thời đảm bảo tính công bằng, sòng phẳng trong hạch toán chi phí hỗ trợ.

4. Các khoản chi phí trực tiếp hợp pháp khác

Bên cạnh các chi phí cốt lõi nêu trên, ngân sách Nhà nước cũng hỗ trợ các khoản chi trực tiếp cần thiết khác như công tác phí cho chuyên gia, chi phí thuê chuyên gia nước ngoài (nếu quy trình công nghệ đòi hỏi trình độ quốc tế), chi phí tổ chức hội thảo, hội nghị chuyên đề. Các khoản chi này đều phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn, chế độ chi tiêu nội bộ và định mức chi ngân sách hiện hành.

Cơ chế tài trợ không hoàn lại và phương thức quyết toán linh hoạt

Một điểm cực kỳ quan trọng mang lại sự an tâm lớn cho cộng đồng doanh nghiệp là quy định tại khoản 4 Điều 13 Thông tư 24/2026/TT-BKHCN: Khoản hỗ trợ chi phí tư vấn, thử nghiệm và chứng nhận chất lượng sản phẩm được xác định là hình thức tài trợ không hoàn lại. Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp không phải lo lắng về nghĩa vụ hoàn trả tài chính sau khi dự án cải tiến năng suất hoàn thành, miễn là tuân thủ đúng cam kết và nghiệm thu đạt yêu cầu.

Về mặt hạch toán và quyết toán kinh phí đối với khoản sử dụng trang thiết bị sẵn có:

• Nếu đơn vị chủ trì hỗ trợ là đơn vị sự nghiệp công lập: Khoản kinh phí này sau khi quyết toán sẽ được trích lập trực tiếp vào Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp của đơn vị để tái đầu tư cơ sở vật chất.
• Nếu đơn vị chủ trì là tổ chức ngoài công lập: Khoản kinh phí này sẽ được trích vào Quỹ đầu tư phát triển của tổ chức, khuyến khích khối tư nhân tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng dịch vụ khoa học công nghệ.

Chính sách này không chỉ hỗ trợ trực tiếp cho doanh nghiệp thụ hưởng mà còn thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của các tổ chức trung gian, các viện nghiên cứu, trường đại học và tổ chức chứng nhận chất lượng tại Việt Nam.

Lời khuyên thiết thực cho doanh nghiệp nhỏ và vừa để tiếp cận nguồn vốn hỗ trợ

Mặc dù hành lang pháp lý đã rất thông thoáng, song để thực sự chạm tay vào nguồn kinh phí hỗ trợ lên tới 80% này, các doanh nghiệp nhỏ và vừa cần chủ động chuẩn bị kỹ lưỡng các bước sau:

1. Xác định rõ tư cách pháp nhân và điều kiện thụ hưởng: Doanh nghiệp cần đối chiếu quy mô của mình với các tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa quy định tại Nghị định 80/2021/NĐ-CP để đảm bảo hồ sơ hợp lệ ngay từ vòng sơ tuyển.
2. Xây dựng đề án cải tiến năng suất rõ ràng: Doanh nghiệp cần phối hợp với các đơn vị tư vấn uy tín để thiết lập một kế hoạch nâng cao năng suất, chất lượng cụ thể, chứng minh được tính khả thi và hiệu quả thực tế mang lại cho doanh nghiệp cũng như ngành hàng.
3. Minh bạch hóa hệ thống sổ sách kế toán: Do việc hỗ trợ sử dụng ngân sách Nhà nước đòi hỏi quy trình quyết toán chặt chẽ, doanh nghiệp cần chuẩn bị đầy đủ hóa đơn, chứng từ hợp pháp, báo giá cạnh tranh và hợp đồng tư vấn rõ ràng để quá trình thẩm định diễn ra nhanh chóng, thuận lợi.

Thông tư 24/2026/TT-BKHCN thực sự là một luồng gió mới, tiếp thêm sức mạnh tài chính và công nghệ để các doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam tự tin nâng cao năng suất, chuẩn hóa chất lượng sản phẩm, từ đó vững vàng vươn ra biển lớn hội nhập quốc tế.