Tính đến thời điểm tháng 5/2026, việc triển khai Luật Thủ đô 2026 đang trở thành tâm điểm chú ý của dư luận và các nhà hoạch định chính sách. Một trong những điểm nhấn mang tính đột phá nhất, được kỳ vọng sẽ thay đổi hoàn toàn diện mạo và tốc độ phát triển của Hà Nội, chính là quy định về thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù.

Quyền năng "vượt khung" của Hội đồng nhân dân Thành phố

Theo quy định tại khoản 1 Điều 9 Luật Thủ đô 2026, Hội đồng nhân dân Thành phố Hà Nội được trao quyền quyết định thí điểm các cơ chế, chính sách khác với quy định của luật, nghị quyết của Quốc hội. Thậm chí, đối với những vấn đề chưa được pháp luật hiện hành quy định, Thành phố vẫn có quyền chủ động thiết lập khung pháp lý riêng để áp dụng trong phạm vi Thủ đô và Vùng Thủ đô.

"Hội đồng nhân dân Thành phố thí điểm cơ chế, chính sách khác luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc chưa được pháp luật quy định để áp dụng trong phạm vi thành phố Hà Nội và vùng Thủ đô."

Đây được xem là một bước tiến dài trong tư duy quản lý nhà nước, chuyển từ cơ chế "xin - cho" sang cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm. Tuy nhiên, quyền năng này không phải là vô hạn. Điều 9 cũng xác lập các "lằn ranh đỏ" không được phép vượt qua, bao gồm: bảo đảm tính hợp hiến, bảo đảm quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, và đặc biệt là không được phương hại đến an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội.

Những lĩnh vực then chốt được phép "thử nghiệm"

Phạm vi thí điểm theo Luật Thủ đô 2026 bao phủ hầu hết các lĩnh vực trọng yếu của đời sống kinh tế - xã hội. Cụ thể, Thành phố có thể thí điểm các mô hình quản trị tiên tiến, hiện đại; phát triển kinh tế số, kinh tế xanh dựa trên khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Đặc biệt, các mô hình quản lý không gian đô thị và phương thức huy động nguồn lực đặc thù sẽ là "đất diễn" để Hà Nội giải quyết những bài toán hóc búa về hạ tầng giao thông, ô nhiễm môi trường và nhà ở xã hội. Việc ưu tiên thí điểm tại các khu vực động lực phát triển, cực tăng trưởng theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô sẽ tạo ra những "đầu tàu" kéo toàn bộ nền kinh tế đi lên.

Cơ chế kiểm soát và trách nhiệm pháp lý

Để đảm bảo việc thí điểm không dẫn đến sự tùy tiện, khoản 4 Điều 9 quy định rất rõ trách nhiệm của chính quyền Thành phố. Mọi đề án thí điểm đều phải có mục tiêu, nội dung, phạm vi thời gian và không gian cụ thể. Quan trọng hơn, phải có cơ chế kiểm soát rủi ro và phương án xử lý các vấn đề phát sinh.

Ủy ban nhân dân Thành phố có trách nhiệm đánh giá định kỳ hiệu quả của các chính sách này. Nếu một cơ chế thí điểm chứng minh được tính ưu việt, nó có thể được trình cấp có thẩm quyền để ban hành thành văn bản pháp luật áp dụng trên phạm vi toàn quốc. Điều này biến Hà Nội thành một "phòng thí nghiệm chính sách" lớn nhất cả nước, nơi những ý tưởng sáng tạo được nuôi dưỡng và kiểm chứng thực tế.

Với bối cảnh năm 2026, khi Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng, việc Hà Nội sở hữu một hành lang pháp lý linh hoạt như Điều 9 Luật Thủ đô chính là lợi thế cạnh tranh vượt trội, giúp Thủ đô không chỉ là trung tâm chính trị - hành chính mà còn là biểu tượng của sự đổi mới và phát triển bền vững.