Trong bối cảnh chính sách thuế thu nhập cá nhân (TNCN) ngày càng được hoàn thiện, việc xác định đúng đối tượng người phụ thuộc để giảm bớt gánh nặng tài chính là mối quan tâm hàng đầu của nhiều người lao động. Một trong những câu hỏi phổ biến nhất là: Liệu có được tính giảm trừ gia cảnh cho ông bà nội, ông bà ngoại hay không? Câu trả lời là CÓ, tuy nhiên, người nộp thuế cần đáp ứng những tiêu chuẩn khắt khe về điều kiện nuôi dưỡng và hồ sơ pháp lý.

Điều kiện để ông bà được công nhận là người phụ thuộc

Căn cứ theo quy định tại Thông tư 111/2013/TT-BTC, ông bà nội và ông bà ngoại của người nộp thuế được xếp vào nhóm đối tượng người phụ thuộc khác nếu không nơi nương tựa và được người nộp thuế trực tiếp nuôi dưỡng.

Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng được chấp nhận. Pháp luật quy định rõ hai nhóm đối tượng với các tiêu chí cụ thể như sau:

1. Đối với ông bà trong độ tuổi lao động

Trường hợp ông bà vẫn còn trong độ tuổi lao động, để được tính là người phụ thuộc, họ phải đáp ứng đồng thời hai điều kiện:

• Bị khuyết tật hoặc mắc bệnh hiểm nghèo dẫn đến không có khả năng lao động.
• Về thu nhập: Không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn không vượt quá 01 triệu đồng.

2. Đối với ông bà ngoài độ tuổi lao động

Với nhóm đối tượng này, điều kiện quan trọng nhất là mức thu nhập. Cụ thể, ông bà phải không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn không vượt quá 01 triệu đồng.

Cần lưu ý rằng, khái niệm "không nơi nương tựa" được hiểu là người sống độc thân, không có hoặc không còn thân nhân, hoặc có thân nhân nhưng những người này cũng ngoài độ tuổi lao động hoặc không đủ khả năng kinh tế để nuôi dưỡng.

Hồ sơ chứng minh người phụ thuộc là ông bà gồm những gì?

Kể từ ngày 01/01/2023, theo hướng dẫn tại Thông tư 79/2022/TT-BTC (sửa đổi khoản 1 Điều 9 Thông tư 111/2013/TT-BTC), bộ hồ sơ chứng minh mối quan hệ và điều kiện nuôi dưỡng đã có những thay đổi đáng kể để phù hợp với thực tế quản lý dân cư bằng số định danh cá nhân.

Người nộp thuế cần chuẩn bị các loại giấy tờ sau:

• Giấy tờ tùy thân: Bản chụp CMND/CCCD hoặc Giấy khai sinh của ông bà.
• Giấy tờ chứng minh quan hệ: Bất kỳ tài liệu pháp lý nào xác định được mối quan hệ huyết thống hoặc nghĩa vụ nuôi dưỡng (như sổ hộ khẩu cũ, giấy khai sinh của bố/mẹ để chứng minh quan hệ ông bà - cháu).
• Xác nhận cư trú: Bản chụp Giấy xác nhận thông tin về cư trú hoặc Thông báo số định danh cá nhân từ cơ quan Công an.
• Bản tự khai: Người nộp thuế thực hiện tự khai theo mẫu quy định tại Thông tư 80/2021/TT-BTC. Bản khai này cần có xác nhận của UBND cấp xã nơi người nộp thuế hoặc người phụ thuộc cư trú về việc đang trực tiếp nuôi dưỡng và đối tượng không có ai khác chăm sóc.

Đối với trường hợp ông bà trong độ tuổi lao động nhưng mất khả năng lao động, cần bổ sung thêm bản chụp Giấy xác nhận khuyết tật hoặc hồ sơ bệnh án đối với các bệnh hiểm nghèo như ung thư, suy thận mãn tính, AIDS...

Thời hạn nộp hồ sơ và những lưu ý quan trọng

Một sai lầm phổ biến là người nộp thuế chỉ đăng ký trên tờ khai mà quên mất việc nộp hồ sơ chứng minh. Theo quy định, hồ sơ chứng minh người phụ thuộc phải được nộp trong vòng 03 tháng kể từ ngày nộp tờ khai đăng ký người phụ thuộc ban đầu.

Nếu quá thời hạn này mà chưa cung cấp đủ giấy tờ, người nộp thuế sẽ không được tính giảm trừ cho người phụ thuộc đó và phải thực hiện điều chỉnh, nộp bổ sung số thuế còn thiếu kèm theo tiền chậm nộp (nếu có). Do đó, việc chủ động chuẩn bị hồ sơ ngay từ khi bắt đầu năm tính thuế là vô cùng cần thiết để đảm bảo quyền lợi chính đáng của mình.

Việc nắm vững các quy định về giảm trừ gia cảnh không chỉ giúp tối ưu hóa số thuế phải nộp mà còn thể hiện trách nhiệm và tình cảm của con cháu đối với thế hệ đi trước trong gia đình Việt Nam.