Trước diễn biến ngày càng phức tạp và khó lường của biến đổi khí hậu, việc hoàn thiện hành lang pháp lý về phòng chống thiên tai là yêu cầu cấp thiết. Luật Phòng, chống thiên tai và Luật Đê điều sửa đổi 2020 vừa được Quốc hội thông qua đã mang đến những thay đổi mang tính bước ngoặt, hứa hẹn tạo ra sức bật mới cho công tác ứng phó thiên tai tại Việt Nam.

1. Đột phá trong chính sách: Ưu tiên công nghệ và con người

Một trong những điểm sáng nhất của luật sửa đổi lần này chính là việc bổ sung 02 chính sách quan trọng của Nhà nước, tập trung vào hai yếu tố then chốt: Khoa học công nghệ và Nguồn nhân lực cơ sở. Cụ thể, tại Điều 1 của Luật mới đã bổ sung:

• Ưu tiên nguồn lực cho khoa học công nghệ: Nhà nước sẽ tập trung đầu tư vào các chương trình nghiên cứu, ứng dụng công nghệ cao trong dự báo, cảnh báo và khắc phục hậu quả thiên tai. Điều này giúp chúng ta chuyển từ thế bị động ứng phó sang chủ động phòng ngừa dựa trên dữ liệu khoa học chính xác.
• Nâng tầm lực lượng xung kích cấp xã: Luật đặc biệt nhấn mạnh việc đào tạo, bồi dưỡng và trang bị phương tiện cho lực lượng xung kích phòng, chống thiên tai cấp xã. Đây là lực lượng "phản ứng nhanh" tại chỗ, có vai trò quyết định trong việc giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản ngay từ những giờ đầu khi thiên tai xảy ra.

2. Quỹ phòng, chống thiên tai: Cơ chế tài chính linh hoạt và minh bạch

Luật sửa đổi đã thực hiện một cuộc cải cách lớn đối với Quỹ phòng, chống thiên tai. Thay vì chỉ tổ chức ở cấp tỉnh như trước đây, Quỹ hiện nay được tổ chức ở cả cấp Trung ương và cấp tỉnh. Đây là quỹ tài chính Nhà nước ngoài ngân sách, hoạt động không vì mục đích lợi nhuận.

"Quỹ ở địa phương được chủ động sử dụng để hỗ trợ hoạt động phòng chống thiên tai trên địa bàn; Quỹ ở Trung ương chủ yếu được sử dụng khi có tình huống thiên tai khẩn cấp, thiệt hại nghiêm trọng và điều tiết giữa các địa phương, khu vực."

Sự thay đổi này giúp giải quyết bài toán thiếu hụt nguồn lực tại các địa phương thường xuyên chịu ảnh hưởng nặng nề của thiên tai nhưng ngân sách còn hạn hẹp. Việc điều chuyển kinh phí giữa Quỹ Trung ương và Quỹ địa phương theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ sẽ đảm bảo tính linh hoạt và kịp thời trong cứu trợ khẩn cấp.

3. Đa dạng hóa nguồn ngân sách: Đảm bảo tính bền vững

Về nguồn lực tài chính, Luật mới đã mở rộng phạm vi ngân sách Nhà nước bảo đảm cho hoạt động phòng, chống thiên tai. Theo đó, nguồn lực này không chỉ dừng lại ở ngân sách hàng năm mà còn bao gồm kế hoạch trung hạn, dự phòng ngân sách Nhà nước và Quỹ dự trữ tài chính.

Việc đưa hoạt động phòng, chống thiên tai vào kế hoạch đầu tư công trung hạn cho thấy tầm nhìn dài hạn của Nhà nước trong việc xây dựng các công trình hạ tầng kiên cố, có khả năng chống chịu cao trước các loại hình thiên tai cực đoan như bão mạnh, siêu bão hay lũ quét.

4. Cởi trói quy định xây dựng cầu qua sông có đê

Tại Điều 2 về sửa đổi Luật Đê điều, một quy định mang tính kỹ thuật nhưng có ý nghĩa rất lớn đối với phát triển hạ tầng giao thông đã được điều chỉnh. Đó là việc bãi bỏ quy định bắt buộc phải có cầu dẫn trên bãi sông khi xây dựng cầu qua tuyến sông có đê.

Thay vào đó, yêu cầu cốt lõi được đặt ra là việc xây dựng phải bảo đảm thoát lũ, thông thoáng dòng chảy và an toàn đê điều. Sự thay đổi này giúp giảm bớt chi phí đầu tư không cần thiết cho các công trình giao thông, đồng thời vẫn đảm bảo được mục tiêu an toàn đê điều thông qua các quy định chi tiết của Thủ tướng Chính phủ.

Lời kết

Những điểm mới của Luật Phòng, chống thiên tai và Luật Đê điều sửa đổi 2020 không chỉ thể hiện sự chủ động của Nhà nước trước thách thức của thiên tai mà còn tạo ra cơ chế thông thoáng, huy động tối đa các nguồn lực xã hội. Việc nắm vững các quy định này là vô cùng cần thiết đối với các cơ quan quản lý, tổ chức và mọi người dân để cùng chung tay xây dựng một cộng đồng an toàn trước thiên tai.