Vấn đề tiền lương luôn là tâm điểm chú ý của hàng triệu người lao động và cộng đồng doanh nghiệp. Trong bối cảnh Bộ luật Lao động 2019 chuẩn bị có hiệu lực từ ngày 01/01/2021, cơ chế xác lập và điều chỉnh mức lương tối thiểu đã có những thay đổi căn bản, hướng tới sự công bằng và phù hợp hơn với thực tiễn thị trường.

Hội đồng tiền lương quốc gia thảo luận về phương án điều chỉnh lương tối thiểu (ảnh minh họa)

Mức lương tối thiểu: Không chỉ là con số để duy trì sự sống

Theo quy định tại khoản 1 Điều 91 Bộ luật Lao động 2019, mức lương tối thiểu được định nghĩa một cách toàn diện hơn:

"1. Mức lương tối thiểu là mức lương thấp nhất được trả cho người lao động làm công việc giản đơn nhất trong điều kiện lao động bình thường nhằm bảo đảm mức sống tối thiểu của người lao động và gia đình họ, phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội."

So với Bộ luật Lao động 2012, khái niệm này đã chuyển từ việc bảo đảm "nhu cầu sống tối thiểu" sang "mức sống tối thiểu". Sự thay đổi thuật ngữ này cho thấy tư duy lập pháp đã tiệm cận hơn với các tiêu chuẩn quốc tế, khi mức lương không chỉ để tồn tại mà còn phải đảm bảo một chất lượng cuộc sống nhất định cho người lao động và người thân của họ.

7 căn cứ "vàng" để điều chỉnh mức lương tối thiểu từ 2021

Điểm đột phá nhất nằm ở khoản 3 Điều 91 Bộ luật Lao động 2019. Thay vì chỉ dựa trên 3 tiêu chí chung chung như tại khoản 2 Điều 91 Bộ luật Lao động 2012, từ năm 2021, mức lương tối thiểu sẽ được xem xét dựa trên 7 căn cứ cụ thể:

• Mức sống tối thiểu: Của người lao động và gia đình họ.
• Tương quan tiền lương: Giữa mức lương tối thiểu và mức lương phổ biến trên thị trường.
• Chỉ số giá tiêu dùng (CPI): Đảm bảo giá trị thực tế của tiền lương không bị lạm phát bào mòn.
• Tốc độ tăng trưởng kinh tế: Chia sẻ thành quả phát triển kinh tế với người lao động.
• Quan hệ cung - cầu lao động: Xem xét tình trạng việc làm và thất nghiệp thực tế.
• Năng suất lao động: Khuyến khích tăng hiệu quả làm việc.
• Khả năng chi trả của doanh nghiệp: Đảm bảo sự sống còn và phát triển bền vững của đơn vị sử dụng lao động.

Năng suất lao động là một trong những căn cứ quan trọng để xác định mức lương (ảnh minh họa)

Bãi bỏ lương tối thiểu ngành và sự xuất hiện của lương tối thiểu giờ

Một thay đổi đáng chú ý khác là việc xác lập mức lương tối thiểu. Theo khoản 2 Điều 91 Bộ luật Lao động 2019, mức lương tối thiểu sẽ được ấn định theo tháng và giờ. Quy định về mức lương tối thiểu theo ngày và theo ngành chính thức bị bãi bỏ.

Việc bổ sung mức lương tối thiểu theo giờ là một bước tiến lớn, giúp bảo vệ quyền lợi cho nhóm lao động làm việc linh hoạt, bán thời gian – vốn đang ngày càng phổ biến trong nền kinh tế số. Trong khi đó, việc bãi bỏ lương tối thiểu ngành giúp đơn giản hóa hệ thống thang bảng lương và tránh sự chồng chéo không cần thiết.

Thẩm quyền công bố mức lương tối thiểu

Từ năm 2021, Chính phủ sẽ là cơ quan duy nhất có thẩm quyền quyết định và công bố mức lương tối thiểu trên cơ sở khuyến nghị của Hội đồng tiền lương quốc gia, theo quy định tại khoản 4 Điều 91 Bộ luật Lao động 2019. Điều này tạo ra sự thống nhất trong quản lý nhà nước về lao động và tiền lương trên phạm vi toàn quốc.

Tóm lại, những thay đổi về căn cứ điều chỉnh mức lương tối thiểu từ năm 2021 không chỉ đơn thuần là sự bổ sung các tiêu chí, mà là một sự thay đổi về tư duy: Tiền lương phải gắn liền với năng suất, khả năng của doanh nghiệp và thực tế biến động của thị trường. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ trong giai đoạn mới.