Chỉ còn chưa đầy 3 tháng nữa, Bộ luật Lao động 2019 sẽ chính thức có hiệu lực (từ ngày 01/01/2021). Đây là một cột mốc quan trọng, đánh dấu sự thay đổi lớn trong quan hệ lao động tại Việt Nam, đặc biệt là các quy định về thời giờ làm việc và làm thêm giờ. Những điều chỉnh này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động mà còn đặt ra nhiều bài toán quản trị mới cho các doanh nghiệp.

1. Nghĩa vụ thông báo thời giờ làm việc: Quyền tự quyết đi kèm trách nhiệm

Tại khoản 2 Điều 105 của bộ luật mới, quyền quy định thời giờ làm việc vẫn thuộc về người sử dụng lao động (NSDLĐ). Tuy nhiên, một điểm mới quan trọng là NSDLĐ bắt buộc phải thông báo cho người lao động biết trước khi thực hiện.

“2. Người sử dụng lao động có quyền quy định thời giờ làm việc theo ngày hoặc tuần nhưng phải thông báo cho người lao động biết; trường hợp theo tuần thì thời giờ làm việc bình thường không quá 10 giờ trong 01 ngày và không quá 48 giờ trong 01 tuần.”

So với quy định cũ, việc bỏ cụm từ "quy định làm việc theo giờ" giúp đơn giản hóa hình thức quản lý nhưng lại nhấn mạnh vào tính minh bạch. Đặc biệt, đối với các công việc nặng nhọc, độc hại, thay vì ấn định cứng 06 giờ/ngày như trước, luật mới yêu cầu NSDLĐ phải đảm bảo giới hạn tiếp xúc các yếu tố nguy hiểm theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.

2. Nới trần làm thêm giờ theo tháng lên 40 giờ

Một trong những thay đổi được cộng đồng doanh nghiệp quan tâm nhất chính là việc tăng giới hạn làm thêm giờ trong tháng. Theo Điều 107, tổng số giờ làm thêm của người lao động sẽ được nâng từ tối đa 30 giờ/tháng lên 40 giờ/tháng.

Việc nới lỏng này giúp các doanh nghiệp, đặc biệt là trong các ngành thâm dụng lao động như dệt may, da giày, điện tử, có thêm dư địa để xử lý các đơn hàng gấp. Tuy nhiên, tổng số giờ làm thêm trong năm vẫn được giữ nguyên ở mức không quá 200 giờ (trừ các trường hợp đặc biệt).

3. Mở rộng "cánh cửa" làm thêm 300 giờ/năm

Nếu như trước đây, khung làm thêm tối đa 300 giờ/năm chỉ được quy định tại Nghị định, thì nay đã được chính thức luật hóa tại khoản 3 Điều 107. Đáng chú ý, danh mục các trường hợp được áp dụng khung này đã được bổ sung thêm 03 nhóm mới:

• Sản xuất, gia công xuất khẩu sản phẩm điện, điện tử, chế biến diêm nghiệp.
• Giải quyết công việc đòi hỏi trình độ chuyên môn, kỹ thuật cao mà thị trường không cung ứng kịp thời.
• Các trường hợp khác do Chính phủ quy định.

Điều này cho thấy sự linh hoạt của pháp luật trước biến động của thị trường lao động và nhu cầu thực tế của các ngành công nghiệp mũi nhọn.

4. Làm thêm giờ trong trường hợp đặc biệt: Quyền từ chối của người lao động

Tại Điều 108, luật quy định NSDLĐ có quyền yêu cầu làm thêm giờ vào bất kỳ ngày nào mà không bị giới hạn số giờ trong các tình huống khẩn cấp như quốc phòng, an ninh, bảo vệ tính mạng con người. Tuy nhiên, điểm nhân văn mới là người lao động có quyền từ chối nếu việc làm thêm đó có nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe của họ.

5. Bổ sung các công việc đặc thù được quy định giờ làm việc riêng

Nhằm bắt kịp xu hướng kinh tế số, Điều 116 đã bổ sung thêm các lĩnh vực như công nghệ thông tin, nghiên cứu khoa học công nghệ, thiết kế công nghiệp vào danh sách các công việc có tính chất đặc biệt được quy định thời giờ làm việc, nghỉ ngơi riêng. Điều này tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho các doanh nghiệp công nghệ sáng tạo vận hành linh hoạt hơn.

Lời khuyên cho doanh nghiệp và người lao động: Trong giai đoạn chuyển tiếp này, các bộ phận nhân sự cần rà soát lại nội quy lao động, thỏa ước lao động tập thể để điều chỉnh phù hợp với tinh thần của Bộ luật Lao động 2019, tránh các tranh chấp không đáng có khi luật chính thức đi vào cuộc sống từ đầu năm tới.