Luật Bảo vệ môi trường 2020 vừa được Quốc hội thông qua vào tháng 11/2020 và chuẩn bị có hiệu lực từ ngày 01/01/2022. Đây được coi là một cuộc "cách mạng" trong tư duy quản lý môi trường tại Việt Nam, đặc biệt là quy định về việc thu phí rác thải sinh hoạt dựa trên khối lượng hoặc thể tích thay vì tính bình quân theo đầu người hay hộ gia đình như hiện nay. Để hiện thực hóa quy định này, Thủ tướng Chính phủ đã giao Bộ Tài nguyên và Môi trường khẩn trương soạn thảo các văn bản hướng dẫn, dự kiến sẽ ban hành vào tháng 10/2021.

Bước ngoặt từ Luật Bảo vệ môi trường 2020

Trong bối cảnh lượng rác thải sinh hoạt tại các đô thị lớn đang tăng phi mã, việc áp dụng cơ chế kinh tế trong quản lý môi trường là điều tất yếu. Luật Bảo vệ môi trường 2020 đã chính thức luật hóa nguyên tắc "người gây ô nhiễm phải trả tiền". Điều này đồng nghĩa với việc ai xả rác nhiều sẽ phải trả nhiều tiền hơn, từ đó thúc đẩy ý thức phân loại rác tại nguồn và giảm thiểu chất thải.

Lộ trình ban hành văn bản hướng dẫn: Tháng 10/2021 là mốc quan trọng

Theo kế hoạch triển khai thi hành Luật, Bộ Tài nguyên và Môi trường được giao chủ trì soạn thảo Thông tư quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trường. Văn bản này dự kiến sẽ được ban hành vào tháng 10/2021, tập trung vào các nội dung cốt lõi như:

• Hướng dẫn phương pháp định giá dịch vụ xử lý chất thải rắn sinh hoạt.
• Quy định định mức kinh tế, kỹ thuật về thu gom, vận chuyển và xử lý rác.
• Hướng dẫn kỹ thuật về phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại hộ gia đình.

Thu phí rác thải theo cân: Công bằng và khuyến khích phân loại

Điểm nhấn đáng chú ý nhất nằm tại Điều 79 của Luật. Cụ thể, tại khoản 1 Điều 79 quy định rõ căn cứ tính giá dịch vụ:

1. Giá dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt từ hộ gia đình, cá nhân được tính toán theo căn cứ sau đây:

a) Phù hợp với quy định của pháp luật về giá;

b) Dựa trên khối lượng hoặc thể tích chất thải đã được phân loại;

c) Chất thải rắn có khả năng tái sử dụng, tái chế, chất thải nguy hại phát sinh từ hộ gia đình, cá nhân đã được phân loại riêng thì không phải chi trả giá dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý.

Quy định này tạo ra đòn bẩy kinh tế cực lớn. Nếu hộ gia đình thực hiện tốt việc phân loại rác tái chế (như nhựa, giấy, kim loại), phần rác này sẽ không bị tính phí. Chỉ phần rác thải không thể tái chế mới bị tính phí dựa trên cân nặng hoặc thể tích (thông qua việc bán túi rác chuyên dụng).

Trách nhiệm của Bộ Tài nguyên và Môi trường

Để đảm bảo tính khả thi khi Luật có hiệu lực vào đầu năm 2022, khoản 5 Điều 79 đã giao trọng trách cho Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường:

5. Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn phương pháp định giá dịch vụ xử lý chất thải rắn sinh hoạt; quy định định mức kinh tế, kỹ thuật về thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt; hướng dẫn kỹ thuật về phân loại chất thải rắn sinh hoạt; hướng dẫn việc thực hiện quy định tại khoản 1 Điều này.

Bên cạnh đó, trong tháng 09/2021, các Nghị định quy định chi tiết về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-dôn cũng sẽ được trình ban hành, tạo nên một hệ thống pháp lý đồng bộ cho công tác bảo vệ môi trường trong giai đoạn mới.

Lời khuyên cho người dân trước "giờ G"

Dù đến tháng 10/2021 mới có hướng dẫn chi tiết và đến năm 2022 mới chính thức áp dụng, nhưng ngay từ bây giờ (tháng 12/2020), các hộ gia đình nên bắt đầu hình thành thói quen phân loại rác. Việc hiểu rõ quy định "xả nhiều trả nhiều" sẽ giúp chúng ta chủ động hơn trong việc tiết kiệm chi phí sinh hoạt, đồng thời góp phần bảo vệ môi trường sống xanh - sạch - đẹp cho tương lai.

Xem thêm: Từ 01/01/2022, hộ gia đình không phân loại rác bị từ chối thu gom