Thời điểm cuối năm 2020, dư luận xã hội đặc biệt quan tâm đến các hoạt động thiện nguyện tự phát của các cá nhân, nghệ sĩ hướng về miền Trung lũ lụt. Tuy nhiên, những lúng túng trong việc áp dụng khung pháp lý hiện hành đã đặt ra yêu cầu cấp bách về một cơ chế quản lý mới minh bạch và bao quát hơn. Trước bối cảnh đó, Bộ Tài chính đã hoàn thiện dự thảo Nghị định thay thế Nghị định 64/2008/NĐ-CP, mở ra cơ hội cho các cá nhân được tham gia vận động cứu trợ một cách hợp pháp.

Những "nút thắt" từ Nghị định 64/2008/NĐ-CP sau hơn một thập kỷ

Được ban hành từ năm 2008, Nghị định 64/2008/NĐ-CP đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh các hoạt động nhân đạo. Tuy nhiên, sau hơn 10 năm áp dụng, văn bản này đã bộc lộ nhiều điểm bất cập, không còn phù hợp với thực tiễn sống động của phong trào thiện nguyện hiện nay.

Vấn đề lớn nhất nằm ở phạm vi đối tượng được phép vận động. Theo quy định cũ, chỉ có các tổ chức như Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam, các quỹ xã hội, từ thiện... mới có tư cách pháp nhân để thực hiện việc này. Sự vắng bóng của đối tượng "cá nhân" trong luật đã tạo ra một khoảng trống pháp lý, khiến nhiều hoạt động thiện nguyện dù xuất phát từ tâm huyết nhưng lại dễ rơi vào tình trạng "làm chui" hoặc thiếu sự bảo hộ, giám sát của cơ quan chức năng.

Hai phương án "mở đường" cho cá nhân làm từ thiện chuyên nghiệp

Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Văn phòng Chính phủ tại Công văn số 8876/VPCP-QHĐP, Bộ Tài chính đã đề xuất 02 phương án cụ thể tại Mục 2 của dự thảo để cá nhân có thể tham gia vận động nguồn đóng góp tự nguyện:

• Phương án 1: Cá nhân có nguyện vọng vận động cứu trợ phải thông báo cho chính quyền địa phương nơi cư trú về mục đích, phạm vi, phương thức vận động và tài khoản tiếp nhận. Đồng thời, khi thực hiện phân phối, cá nhân cần phối hợp với chính quyền nơi tiếp nhận hỗ trợ để đảm bảo an toàn và trật tự xã hội.
• Phương án 2: Quy định mang tính nguyên tắc hơn, cho phép cá nhân được vận động, tiếp nhận và phân phối nguồn đóng góp khi có thiên tai, dịch bệnh xảy ra, nhưng phải tuân thủ các quy định pháp luật liên quan.

Cả hai phương án đều nhấn mạnh vào trách nhiệm báo cáo và công khai minh bạch. Đây được xem là "chìa khóa" để ngăn ngừa các tiêu cực có thể phát sinh, đồng thời bảo vệ uy tín cho chính những người làm từ thiện.

Mở rộng đối tượng hỗ trợ người mắc bệnh hiểm nghèo

Không chỉ dừng lại ở cứu trợ thiên tai, dự thảo còn đề xuất sửa đổi quy định về hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo. Hiện nay, theo Điều 17 Nghị định 64/2008/NĐ-CP, quyền vận động chủ yếu thuộc về các cơ quan thông tin đại chúng.

"Các cơ quan thông tin đại chúng ở trung ương và địa phương được phép vận động, kêu gọi bạn đọc báo, bạn nghe đài, bạn xem truyền hình đóng góp để thực hiện các hoạt động từ thiện, trợ giúp những người mắc bệnh hiểm nghèo theo từng trường hợp cụ thể."

Dự thảo mới tại Điều 19 đã bổ sung thêm các cơ sở y tế, quỹ xã hội và đặc biệt là các cá nhân cũng được phép vận động để trợ giúp người bệnh. Điều này sẽ giúp huy động tối đa các nguồn lực xã hội, mang lại cơ hội sống cho nhiều bệnh nhân nghèo đang trong tình cảnh ngặt nghèo.

Lời kết

Việc đưa cá nhân vào diện được phép vận động từ thiện trong dự thảo Nghị định mới là một bước đi dũng cảm và hợp lòng dân của các cơ quan soạn thảo. Tuy nhiên, để chính sách này thực sự đi vào cuộc sống, cần có những hướng dẫn chi tiết về quy trình giám sát, cách thức công khai tài chính để niềm tin của nhà hảo tâm được đặt đúng chỗ và những giá trị nhân văn được lan tỏa bền vững.