Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và các tranh chấp pháp lý ngày càng trở nên phức tạp, việc xây dựng một đội ngũ chuyên gia pháp lý chuyên trách để bảo vệ lợi ích của Nhà nước trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Mới đây, dự thảo Nghị quyết về việc thực hiện thí điểm chế định luật sư công đã chính thức được đưa ra lấy ý kiến, hứa hẹn sẽ tạo nên một cuộc cách mạng trong hoạt động pháp chế tại Việt Nam.

Luật sư công là ai và vai trò khác biệt thế nào?

Theo nội dung dự thảo, luật sư công được định nghĩa là những cá nhân đang giữ vị trí cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan trong lực lượng vũ trang hoặc cán bộ tại các doanh nghiệp Nhà nước. Điểm mấu chốt là những đối tượng này phải được cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư theo quy định của Luật Luật sư để thực hiện các hoạt động pháp lý chuyên biệt.

Cần lưu ý rằng, đội ngũ luật sư công hoàn toàn tách biệt với người làm công tác trợ giúp pháp lý. Nhiệm vụ trọng tâm của họ không phải là hỗ trợ người nghèo hay đối tượng chính sách, mà là tập trung toàn lực vào việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước trong các quan hệ pháp luật.

Phạm vi thí điểm: 8 Bộ và 10 địa phương tiên phong

Để đảm bảo tính hiệu quả và rút kinh nghiệm trước khi triển khai diện rộng, dự kiến từ ngày 01/10/2026, chế định này sẽ được thí điểm tại các đơn vị có khối lượng công việc pháp lý lớn và tính chất phức tạp cao, bao gồm:

• 8 Bộ ngành trung ương: Công an, Quốc phòng, Xây dựng, Tài chính, Tư pháp, Công Thương, Ngoại giao, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (bao gồm cả lĩnh vực Môi trường).
• 10 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương: Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ, Quảng Ninh, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Đồng Nai và Bắc Ninh.

Việc lựa chọn các địa phương và bộ ngành này cho thấy quyết tâm của Chính phủ trong việc xử lý các vấn đề pháp lý từ cấp vĩ mô đến các địa bàn kinh tế trọng điểm.

Quyền hạn và trách nhiệm của Luật sư công trong thực thi công vụ

Luật sư công không chỉ đơn thuần là cán bộ pháp chế. Họ được trao những quyền hạn đặc thù của một luật sư thực thụ để có thể tác nghiệp hiệu quả trong môi trường tố tụng. Cụ thể:

Quyền lợi song hành

Luật sư công được hưởng đầy đủ các quyền lợi của cán bộ, công chức theo quy định hiện hành, đồng thời có các quyền của luật sư như: tham gia tố tụng để bảo vệ cơ quan Nhà nước, tư vấn pháp luật, đại diện xử lý các tranh chấp trong và ngoài nước. Đặc biệt, họ có quyền yêu cầu cung cấp tài liệu, bảo lưu ý kiến pháp lý độc lập và có quyền từ chối các chỉ đạo trái pháp luật.

Nghĩa vụ nghiêm ngặt

Đi đôi với quyền hạn là những ràng buộc chặt chẽ để tránh xung đột lợi ích. Luật sư công tuyệt đối không được cung cấp dịch vụ pháp lý cho các cá nhân, tổ chức bên ngoài khu vực công. Họ phải tuân thủ nghiêm ngặt đạo đức nghề nghiệp, giữ bí mật thông tin quốc gia và chịu trách nhiệm báo cáo định kỳ về kết quả công việc theo quy định của cơ quan quản lý.

Kỳ vọng về một hệ thống tư pháp vững mạnh hơn

Việc thí điểm chế định luật sư công được kỳ vọng sẽ giải quyết bài toán thiếu hụt nguồn lực pháp lý chất lượng cao tại các cơ quan Nhà nước. Thay vì phải thuê luật sư bên ngoài cho mọi vụ kiện, Nhà nước sẽ có một đội ngũ "tinh nhuệ" am hiểu sâu sắc về bộ máy hành chính và các quy định chuyên ngành.

Dự thảo Nghị quyết quy định cụ thể cơ chế quản lý, sử dụng và phạm vi hoạt động của luật sư công, nhằm tăng cường năng lực pháp lý trong bảo vệ lợi ích của Nhà nước, đảm bảo tính thống nhất và hiệu quả trong việc thực thi pháp luật tại các cơ quan công quyền.

Với lộ trình bắt đầu từ cuối năm 2026, đây chắc chắn sẽ là một trong những nội dung trọng tâm của cải cách tư pháp trong giai đoạn tới, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa vững mạnh.