Trong quan niệm truyền thống của nhiều người Việt, bạo lực gia đình thường chỉ được hiểu là những hành vi xâm phạm thân thể, gây thương tích hữu hình. Tuy nhiên, thực tế cho thấy những vết thương lòng từ sự thờ ơ, lạnh nhạt còn có sức tàn phá khủng khiếp hơn. Để bảo vệ quyền lợi và hạnh phúc của các thành viên trong gia đình, Luật Phòng, chống bạo lực gia đình 2022 đã mở rộng phạm vi các hành vi bị nghiêm cấm, trong đó nhấn mạnh đến bạo lực tinh thần và sự bỏ mặc.

Nhận diện 16 nhóm hành vi bạo lực gia đình theo quy định mới

Tại Điều 3 Luật Phòng, chống bạo lực gia đình 2022, cơ quan lập pháp đã liệt kê chi tiết các hành vi bị coi là bạo lực gia đình. Đáng chú ý, bên cạnh những hành vi mang tính chất cưỡng bức vật lý, các hành vi tấn công vào tâm lý và sự tự do cá nhân cũng được định nghĩa rõ ràng.

Sự thờ ơ, lạnh nhạt trong hôn nhân là một dạng bạo lực tinh thần nguy hiểm (ảnh minh họa)

Cụ thể, các hành vi này bao gồm:

- Hành hạ, đánh đập, đe dọa, ngược đãi hoặc hành vi cố ý khác xâm hại đến sức khỏe, tính mạng;
- Lăng mạ, chì chiết hoặc cố ý khác xúc phạm danh dự, nhân phẩm;
- Cưỡng ép chứng kiến bạo lực với người, con vật nhằm gây áp lực thường xuyên về tâm lý;
- Bỏ mặc, không quan tâm; không chăm sóc, nuôi dưỡng thành viên gia đình là trẻ em, phụ nữ mang thai, phụ nữ nuôi con dưới 36 tháng, người khuyết tật, người cao tuổi, người không có khả năng tự chăm sóc; không giáo dục thành viên gia đình là trẻ em;
- Kỳ thị, phân biệt đối xử về hình thể, giới tính, năng lực của thành viên gia đình;
- Ngăn cản thành viên gặp gỡ người thân, có quan hệ xã hội lành mạnh, hợp pháp hoặc hành vi khác để cô lập, gây áp lực thường xuyên về tâm lý;
- Ngăn cản việc thực hiện quyền, nghĩa vụ trong gia đình giữa giữa cha, mẹ và con; ông, bà và cháu; giữa vợ và chồng; giữa anh, chị, em với nhau;
- Tiết lộ, phát tán thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình của thành viên nhằm xúc phạm danh dự, nhân phẩm;
- Cưỡng ép quan hệ tình dục trái ý muốn của vợ hoặc chồng;
- Cưỡng ép trình diễn khiêu dâm; nghe âm thanh, xem hình ảnh, đọc nội dung khiêu dâm, kích thích bạo lực;
- Cưỡng ép tảo hôn, kết hôn, ly hôn hoặc cản trở kết hôn, ly hôn hợp pháp;
- Cưỡng ép mang thai, lựa chọn giới tính thai nhi, phá thai;
- Chiếm đoạt, hủy hoại tài sản chung hoặc tài sản riêng của thành viên gia đình;
- Cưỡng ép thành viên gia đình học tập, lao động quá sức, đóng góp tài chính quá khả năng của họ; kiểm soát tài sản, thu nhập của thành viên gia đình nhằm tạo tình trạng lệ thuộc về vật chất, tinh thần hoặc các mặt khác;
- Cô lập, giam cầm thành viên gia đình;
- Cưỡng ép thành viên gia đình ra khỏi chỗ ở hợp pháp trái pháp luật.

Sự thờ ơ - "Sát thủ thầm lặng" trong hôn nhân

Điểm mới đáng chú ý nhất chính là việc luật hóa hành vi "bỏ mặc, không quan tâm". Trong đời sống hiện đại, không ít trường hợp vợ hoặc chồng dùng sự im lặng, thờ ơ như một vũ khí để trừng phạt đối phương. Việc không chia sẻ, không chăm sóc khi bạn đời ốm đau hoặc cố tình cô lập họ trong chính ngôi nhà của mình giờ đây không chỉ là vấn đề đạo đức mà đã trở thành hành vi vi phạm pháp luật.

Hạnh phúc gia đình rất dễ đổ vỡ nếu thiếu đi sự quan tâm và thấu hiểu (ảnh minh họa)

Bên cạnh đó, các hành vi như cưỡng ép con cái học tập quá sức hay kiểm soát tài chính quá chặt chẽ nhằm tạo sự lệ thuộc cũng được đưa vào diện kiểm soát. Điều này cho thấy tư duy pháp lý đã tiệm cận hơn với thực tế đời sống, bảo vệ toàn diện quyền con người trong môi trường gia đình.

Biện pháp xử lý và ngăn chặn

Khi có hành vi bạo lực xảy ra, người vi phạm không chỉ đối mặt với sự lên án của xã hội mà còn phải chịu các biện pháp ngăn chặn nghiêm khắc. Theo quy định tại Điều 22 Luật Phòng, chống bạo lực gia đình 2022, các biện pháp phòng ngừa và ngăn chặn bao gồm:

• Buộc chấm dứt hành vi bạo lực gia đình;
• Yêu cầu người có hành vi bạo lực gia đình đến trụ sở Công an xã, phường, thị trấn;
• Cấm tiếp xúc với nạn nhân;
• Thực hiện công việc phục vụ cộng đồng;
• Phê bình trong cộng đồng dân cư.

Luật này đã chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2023, đánh dấu một bước tiến lớn trong việc xây dựng môi trường gia đình an toàn, bình đẳng và hạnh phúc tại Việt Nam.