Sau nhiều năm duy trì như một "bộ lọc" bắt buộc để đảm bảo chất lượng đầu vào, bước sang năm 2018, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đưa ra một quyết định mang tính bước ngoặt: Chính thức bãi bỏ ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào (điểm sàn) đối với hầu hết các ngành đào tạo đại học. Quyết định này không chỉ thay đổi diện mạo kỳ thi tuyển sinh mà còn đặt ra những thách thức chưa từng có cho cả người học lẫn các cơ sở đào tạo.

Căn cứ pháp lý và những thay đổi trọng yếu

Theo quy định tại Thông tư 07/2018/TT-BGDĐT, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã sửa đổi Quy chế tuyển sinh đại học hệ chính quy. Điểm nhấn quan trọng nhất nằm ở việc trao quyền tự chủ cho các trường trong việc xác định ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào.

"Các trường tự xác định ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào, công bố trên trang thông tin điện tử của trường và Cổng thông tin tuyển sinh của Bộ GDĐT trước khi thí sinh điều chỉnh nguyện vọng."

Tuy nhiên, để đảm bảo an ninh giáo dục và chất lượng đội ngũ nhà giáo tương lai, Bộ vẫn duy trì điểm sàn riêng đối với các ngành đào tạo giáo viên (sư phạm). Đây được xem là giải pháp nhằm tránh tình trạng "vơ bèo gạt tép" ở những ngành nghề đặc thù, có tác động lớn đến xã hội.

Nhìn lại lịch sử "điểm sàn" qua các năm

Điểm sàn vốn là mức điểm tối thiểu thí sinh phải đạt được trong kỳ thi THPT Quốc gia (hoặc kỳ thi đại học trước đây) để có quyền nộp hồ sơ xét tuyển. Nhìn lại giai đoạn trước đó, mức điểm này khá ổn định:

• Năm 2015 và 2016: Ngưỡng đảm bảo chất lượng chung là 15 điểm cho tất cả các khối.
• Năm 2017: Mức điểm tăng nhẹ lên 15,5 điểm.

Việc bãi bỏ con số cố định này đồng nghĩa với việc cánh cửa đại học giờ đây có thể mở ra với cả những thí sinh có mức điểm trung bình thấp, thậm chí chỉ 3-4 điểm mỗi môn nếu trường đó tự đặt điểm sàn thấp để thu hút nguồn tuyển.

Nỗi lo về chất lượng và nguy cơ "ế" trường nghề

Nhiều chuyên gia giáo dục, trong đó có GS Đào Trọng Thi, đã bày tỏ sự quan ngại sâu sắc. Với tỷ lệ đỗ tốt nghiệp THPT thường xuyên đạt mức trên 97-98%, việc bỏ điểm sàn có thể dẫn đến tình trạng "phổ cập đại học". Khi tấm bằng cử nhân trở nên quá dễ dàng để đạt được, giá trị của nó trong mắt nhà tuyển dụng có nguy cơ bị sụt giảm.

Bên cạnh đó, các trường Cao đẳng và Trung cấp đang đứng trước nguy cơ khủng hoảng nguồn tuyển. Tâm lý chuộng bằng cấp của người Việt vốn đã nặng nề, nay khi việc vào đại học trở nên quá thuận lợi, thí sinh sẽ có xu hướng quay lưng với giáo dục nghề nghiệp, gây ra sự mất cân đối nghiêm trọng trong cơ cấu nguồn nhân lực quốc gia.

Cơ hội tự chủ và trách nhiệm giải trình

Ở góc nhìn tích cực, việc bỏ điểm sàn là bước đi tất yếu trong lộ trình giao quyền tự chủ cho các cơ sở giáo dục đại học theo tinh thần của Luật Giáo dục đại học 2012. Các trường giờ đây phải tự chịu trách nhiệm về uy tín và chất lượng đào tạo của mình trước xã hội.

Đặc biệt, Thông tư 07/2018/TT-BGDĐT cũng bổ sung quy định bắt buộc các trường phải công khai tỷ lệ sinh viên có việc làm sau 12 tháng tốt nghiệp. Đây chính là "thước đo" công tâm nhất để thí sinh lựa chọn. Một ngôi trường có điểm đầu vào thấp nhưng tỷ lệ việc làm cao vẫn sẽ đáng tin cậy hơn những ngôi trường hào nhoáng nhưng đầu ra mờ mịt.

Tóm lại, mùa tuyển sinh 2018 đánh dấu một kỷ nguyên mới của giáo dục đại học Việt Nam. Thí sinh có nhiều cơ hội hơn, nhưng cũng cần tỉnh táo hơn trong việc lựa chọn ngành nghề phù hợp với năng lực thực tế thay vì chỉ chạy theo tấm bằng đại học bằng mọi giá.