Bộ Tư pháp hiện đang tiến hành thẩm định dự thảo Nghị định của Chính phủ về quản lý, sử dụng biên chế công chức do Bộ Nội vụ chủ trì soạn thảo. Đây là văn bản pháp lý đặc biệt quan trọng, dự kiến có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2026 nhằm thay thế hoàn toàn cho Nghị định 62/2020/NĐ-CP hiện hành.

Dự thảo Nghị định mới mang tính đột phá mạnh mẽ, bám sát tinh thần của Luật Cán bộ, công chức năm 2025, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý nhà nước. Dưới đây là 10 điểm mới cốt lõi mà mọi cán bộ, công chức và cơ quan hành chính cần đặc biệt lưu ý.

1. Lập kế hoạch biên chế công chức theo chu kỳ 5 năm từ 01/7/2026

Một trong những thay đổi mang tính chiến lược nhất tại dự thảo Nghị định lần này là việc chuyển đổi phương thức lập kế hoạch biên chế công chức từ hằng năm sang chu kỳ 5 năm. Quy định này giúp các bộ, ngành và địa phương chủ động hơn trong việc hoạch định nguồn nhân lực dài hạn, phù hợp với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Theo khoản 2 Điều 5 dự thảo, nội dung quản lý và sử dụng biên chế công chức sẽ bao gồm việc xây dựng kế hoạch và giao biên chế công chức 5 năm và hằng năm. Cụ thể, trước ngày 01/3 của năm trước liền kề năm đầu tiên của kỳ kế hoạch 5 năm, các bộ, ngành và địa phương phải hoàn thiện hồ sơ kế hoạch biên chế công chức 5 năm để gửi tới cơ quan có thẩm quyền thẩm định.

Sự thay đổi này khắc phục triệt để hạn chế của Nghị định 62/2020/NĐ-CP hiện hành, vốn chỉ tập trung vào việc lập kế hoạch hằng năm, dẫn đến sự thiếu ổn định và khó khăn trong việc triển khai các chiến lược nhân sự dài hạn.

2. Bổ sung căn cứ xác định biên chế công chức theo chuyển đổi số

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, dự thảo Nghị định đã nhanh chóng cập nhật xu thế khi lần đầu tiên đưa yếu tố chuyển đổi số và hiện đại hóa công nghệ vào làm căn cứ xác định biên chế công chức.

Theo khoản 2 Điều 6 dự thảo, việc xác định biên chế công chức phải dựa trên các căn cứ hiện đại như:

• Cải tiến quy trình làm việc, thay đổi phương thức hoạt động hành chính;
• Mức độ hiện đại hóa trang thiết bị làm việc và ứng dụng công nghệ thông tin;
• Hiệu quả cải cách và đơn giản hóa thủ tục hành chính, thực hiện chuyển đổi số;
• Mức độ phân cấp, phân quyền giữa các cấp chính quyền.

Bên cạnh đó, khoản 3 Điều 6 dự thảo cũng bổ sung căn cứ quan trọng là việc ký hợp đồng thực hiện một số nhiệm vụ của công chức theo quy định tại Điều 21 Luật Cán bộ, công chức năm 2025 và hướng dẫn tại Nghị định 173/2025/NĐ-CP.

Đây là bước tiến lớn so với quy định cũ tại Nghị định 62/2020/NĐ-CP, khi các tiêu chí xác định biên chế trước đây còn khá truyền thống và chưa tính đến tác động của công nghệ số làm giảm tải khối lượng công việc thủ công.

3. Điều chỉnh biên chế công chức không được làm tăng tổng biên chế được giao

Để bảo đảm kỷ cương, kỷ luật trong việc quản lý biên chế và thực hiện nghiêm túc chủ trương tinh giản bộ máy, dự thảo Nghị định đã thiết lập một nguyên tắc cứng rắn đối với việc điều chỉnh biên chế.

Khoản 4 Điều 10 dự thảo quy định rõ: Việc điều chỉnh biên chế công chức phải thực hiện theo nguyên tắc không làm tăng tổng biên chế công chức đã được cấp có thẩm quyền giao tại thời điểm điều chỉnh. Trong trường hợp đặc biệt phát sinh nhu cầu làm tăng tổng biên chế, cơ quan quản lý phải thực hiện lại từ đầu quy trình lập kế hoạch, thẩm định và trình giao biên chế theo đúng trình tự nghiêm ngặt quy định tại Điều 7, Điều 8 và Điều 9 của dự thảo.

Quy định này khắc phục khoảng trống pháp lý của Nghị định 62/2020/NĐ-CP, vốn chưa có nguyên tắc khống chế trần tổng biên chế khi thực hiện điều chỉnh cục bộ.

4. Đưa biên chế công chức cấp xã vào cơ chế quản lý thống nhất từ 01/7/2026

Một trong những cải cách thể chế mạnh mẽ nhất là việc đưa toàn bộ biên chế công chức cấp xã vào phạm vi điều chỉnh và quản lý thống nhất của Nghị định này.

Theo khoản 4 Điều 2 dự thảo, tổ chức hành chính ở cấp xã (bao gồm xã, phường, thị trấn, đặc khu thuộc tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương) gồm cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã và các tổ chức hành chính khác thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã sẽ chính thức áp dụng cơ chế quản lý biên chế mới. Ngoài ra, Ban của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh và cấp xã cũng được bổ sung vào đối tượng áp dụng.

Trước đây, Nghị định 62/2020/NĐ-CP chỉ giới hạn áp dụng đối với cấp bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, cấp huyện. Việc liên thông quản lý biên chế xuống tận cấp xã từ ngày 01/07/2026 sẽ tạo ra sự đồng bộ, thống nhất trong toàn hệ thống chính trị.

5. Dự kiến HĐND cấp tỉnh quyết định giao biên chế công chức cho cả cấp tỉnh và cấp xã

Nhằm cụ thể hóa quyền tự chủ của địa phương, dự thảo Nghị định đề xuất trao thẩm quyền quyết định giao biên chế công chức hằng năm cho Hội đồng nhân dân (HĐND) cấp tỉnh đối với cả cơ quan cấp tỉnh và cấp xã.

Theo khoản 2 Điều 9 dự thảo, trên cơ sở tổng biên chế được cơ quan có thẩm quyền giao, Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh sẽ lập phương án phân bổ biên chế công chức hằng năm cho các cơ quan sử dụng biên chế thuộc cấp tỉnh và cấp xã, sau đó trình HĐND cấp tỉnh quyết định. Phạm vi phân bổ bao gồm cả Ban của HĐND cấp tỉnh, tổ chức hành chính thuộc UBND cấp tỉnh, Ban của HĐND cấp xã và tổ chức hành chính thuộc UBND cấp xã.

Sự thay đổi này hoàn toàn phù hợp với tinh thần của Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025, giúp tăng cường vai trò giám sát và quyết định của cơ quan dân cử tại địa phương.

6. HĐND cấp tỉnh được điều chỉnh biên chế giữa các cơ quan cấp tỉnh và từng cấp xã

Đi đôi với thẩm quyền giao biên chế, HĐND cấp tỉnh cũng được trao quyền chủ động điều chỉnh biên chế công chức trong phạm vi địa phương để đáp ứng kịp thời yêu cầu thực tiễn.

Cụ thể, điểm b khoản 3 Điều 10 dự thảo quy định HĐND cấp tỉnh quyết định việc điều chỉnh biên chế công chức giữa các tổ chức hành chính cấp tỉnh và từng đơn vị cấp xã, bảo đảm nằm trong tổng số biên chế công chức của địa phương đã được cấp có thẩm quyền giao.

Quy định này mang lại sự linh hoạt rất lớn cho địa phương, giúp giải quyết nhanh chóng tình trạng "nơi thừa, nơi thiếu" biên chế mà không cần phải trải qua các thủ tục xin ý kiến bộ, ngành trung ương rườm rà như trước đây.

7. Bộ trưởng được quyền điều chỉnh biên chế giữa các tổ chức hành chính thuộc Bộ

Không chỉ phân cấp mạnh mẽ cho địa phương, dự thảo Nghị định cũng tăng cường tối đa quyền chủ động cho người đứng đầu các bộ, cơ quan ngang bộ.

Theo điểm a khoản 3 Điều 10 dự thảo, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ có thẩm quyền quyết định điều chỉnh biên chế công chức giữa các tổ chức hành chính thuộc phạm vi quản lý của mình, miễn là không vượt quá tổng biên chế công chức đã được giao. Điều này giúp các Bộ trưởng chủ động tinh gọn hoặc tăng cường nhân sự cho các mũi nhọn công tác theo từng thời kỳ.

So với quy định cũ, đây là một bước cải cách thủ tục hành chính nội bộ vô cùng thông thoáng, giảm bớt gánh nặng thẩm định cho Bộ Nội vụ.

8. Quy định riêng về biên chế công chức tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài

Nhận thức được tính chất đặc thù của hoạt động đối ngoại, dự thảo Nghị định đã dành riêng các quy định đặc thù cho việc quản lý, sử dụng biên chế công chức tại các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài.

Theo khoản 3 Điều 9 dự thảo, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao sẽ ban hành quyết định giao biên chế công chức hằng năm cho các cơ quan đại diện đối với từng bộ trước ngày 01/10 của năm trước liền kề năm kế hoạch. Sau đó, người đứng đầu các bộ liên quan sẽ quyết định giao biên chế cụ thể cho cơ quan đại diện thuộc phạm vi quản lý trước ngày 31/10.

Sự phối hợp chặt chẽ này giúp bảo đảm tính thống nhất trong quản lý nhà nước về đối ngoại, đồng thời đáp ứng kịp thời nhu cầu nhân sự đặc thù tại các địa bàn nước ngoài.

9. Bộ quản lý ngành dự kiến phải ban hành định mức biên chế công chức trước 31/12/2026

Để việc xác định biên chế công chức đi vào thực chất, khoa học và có căn cứ rõ ràng, dự thảo Nghị định đặt ra một mốc thời hạn bắt buộc đối với các bộ quản lý ngành, lĩnh vực.

Theo khoản 4 Điều 11 dự thảo, chậm nhất đến hết ngày 31/12/2026, Bộ trưởng các bộ quản lý ngành, lĩnh vực phải ban hành văn bản hướng dẫn cụ thể về định mức biên chế công chức trong các cơ quan, tổ chức thuộc ngành, lĩnh vực được giao quản lý. Định mức này sẽ là thước đo chuẩn xác để xác định quy mô nhân sự phù hợp với khối lượng công việc thực tế.

Mốc thời gian cụ thể này buộc các bộ phải khẩn trương rà soát, xây dựng tiêu chuẩn định mức, tránh tình trạng trì hoãn kéo dài gây khó khăn cho các địa phương trong việc lập kế hoạch biên chế.

10. Người làm công việc hỗ trợ, phục vụ được tuyển trước 01/4/1993 dự kiến vẫn thuộc biên chế công chức

Một điểm mới mang tính nhân văn và bảo đảm quyền lợi chính đáng cho người lao động có cống hiến lâu năm là quy định chuyển tiếp đối với nhóm nhân sự làm công việc hỗ trợ, phục vụ.

Theo khoản 1 Điều 16 dự thảo, những người đã được tuyển dụng vào biên chế trước ngày 01/4/1993 và hiện đang làm các công việc hỗ trợ, phục vụ trong các cơ quan hành chính nhà nước từ cấp bộ đến cấp xã thì vẫn tiếp tục được giữ nguyên trạng thuộc biên chế công chức theo quy định của Nghị định này.

Quy định này giải quyết được vướng mắc thực tiễn lịch sử để lại, giúp người lao động yên tâm công tác và cống hiến, thể hiện sự nhất quán và nhân văn trong chính sách cán bộ của Đảng và Nhà nước.

Lời kết

Dự thảo Nghị định về quản lý, sử dụng biên chế công chức năm 2026 với 10 điểm mới đột phá hứa hẹn sẽ tạo ra một luồng sinh khí mới, thúc đẩy tiến trình cải cách hành chính, tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị từ trung ương đến cơ sở. Việc chủ động nghiên cứu và chuẩn bị các điều kiện cần thiết để thích ứng với các quy định mới này là nhiệm vụ trọng tâm của các cơ quan, tổ chức hành chính trong giai đoạn tới.