Trong nỗ lực hiện thực hóa cam kết đạt mức phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) vào năm 2050, Chính phủ Việt Nam vừa ban hành một văn bản pháp lý mang tính đột phá. Đó là Nghị định 112/2026/NĐ-CP quy định về trao đổi quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon.

Văn bản này không chỉ là sự cụ thể hóa các cam kết quốc tế mà còn mở ra cánh cửa cho các doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu rộng vào thị trường các-bon toàn cầu, tạo nguồn lực tài chính mới cho các dự án bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Hành lang pháp lý mới cho hoạt động trao đổi quốc tế

Theo quy định tại Điều 1 Nghị định 112/2026/NĐ-CP, phạm vi điều chỉnh của Nghị định tập trung vào các hoạt động trao đổi quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon. Đây là bước tiếp nối quan trọng sau Luật Bảo vệ môi trường 2020 và Nghị định 06/2022/NĐ-CP.

Tại khoản 1 Điều 3 Nghị định 112/2026/NĐ-CP, khái niệm về trao đổi quốc tế đã được định nghĩa rõ nét:

Trao đổi quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon là hoạt động trao đổi kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon giữa Việt Nam và đối tác quốc tế được thực hiện trong khuôn khổ Thỏa thuận hợp tác thực hiện theo khoản 2 Điều 6 Thỏa thuận Paris hoặc theo cơ chế quy định tại khoản 4 Điều 6 Thỏa thuận Paris hoặc ngoài khuôn khổ các thỏa thuận này.

Ba cơ chế trao đổi chính theo Thỏa thuận Paris

Nghị định 112/2026/NĐ-CP xác lập ba cơ chế vận hành chính để Việt Nam tương tác với thị trường quốc tế:

• Cơ chế Điều 6.2: Đây là cơ chế hợp tác song phương hoặc đa phương giữa các quốc gia. Việt Nam có thể ký kết các thỏa thuận với các quốc gia khác để chuyển giao kết quả giảm phát thải (ITMO).
• Cơ chế Điều 6.4: Một cơ chế thị trường tập trung do Liên hợp quốc quản lý, cho phép cả khu vực công và tư nhân tham gia tạo lập và giao dịch tín chỉ các-bon theo các tiêu chuẩn quốc tế khắt khe.
• Cơ chế ngoài Thỏa thuận Paris: Bao gồm các thị trường các-bon tự nguyện và các tiêu chuẩn độc lập được quốc tế công nhận.

Quy định về tỷ lệ chuyển giao và "Điều chỉnh tương ứng"

Để đảm bảo việc bán tín chỉ các-bon ra nước ngoài không ảnh hưởng đến mục tiêu giảm phát thải quốc gia (NDC), Điều 6 Nghị định 112/2026/NĐ-CP quy định cụ thể về tỷ lệ chuyển giao quốc tế tối đa:

• 90% đối với các dự án thuộc danh mục ưu tiên khuyến khích chuyển giao.
• 50% đối với các dự án cần giữ lại kết quả giảm phát thải để phục vụ mục tiêu quốc gia.

Đặc biệt, khái niệm "Điều chỉnh tương ứng" tại khoản 14 Điều 3 Nghị định 112/2026/NĐ-CP là một yêu cầu kỹ thuật bắt buộc để tránh tính hai lần (double counting). Khi Việt Nam bán một lượng tín chỉ các-bon ra quốc tế và thực hiện điều chỉnh tương ứng, lượng phát thải đó sẽ được cộng ngược lại vào báo cáo kiểm kê quốc gia, đảm bảo tính minh bạch và trung thực của thị trường.

Trách nhiệm quản lý và lộ trình thực hiện

Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao vai trò chủ trì, thống nhất quản lý các hoạt động này theo Điều 30 Nghị định 112/2026/NĐ-CP. Các bộ ngành liên quan như Bộ Công Thương, Bộ Xây dựng và Bộ Tài chính sẽ phối hợp xây dựng các quy định kỹ thuật và tài chính chi tiết.

Nghị định sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 19/05/2026. Đây là thời điểm Việt Nam chính thức bước vào kỷ nguyên mới của kinh tế các-bon, nơi các giá trị môi trường được định giá và trao đổi một cách minh bạch trên quy mô toàn cầu.

Việc ban hành Nghị định 112/2026/NĐ-CP không chỉ giúp Việt Nam thực hiện tốt các cam kết quốc tế mà còn tạo động lực mạnh mẽ cho các doanh nghiệp chuyển đổi sang mô hình sản xuất xanh, ít phát thải, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế vốn ngày càng khắt khe với các tiêu chuẩn môi trường.