Luật Bảo hiểm xã hội 2024 chính thức được thông qua với hàng loạt cải cách mang tính nhân văn, đặc biệt là trong chế độ thai sản. Từ ngày 01/07/2025, không chỉ mở rộng đối tượng thụ hưởng mà các quyền lợi về thời gian nghỉ khám thai, trợ cấp một lần cũng có những điều chỉnh đáng kể. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết những điểm mới nhất để người lao động chủ động bảo vệ quyền lợi của mình.

1. Mở rộng "cánh cửa" thụ hưởng chế độ thai sản

Một trong những điểm sáng nhất của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 chính là việc mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc, từ đó giúp nhiều nhóm lao động trước đây vốn "đứng ngoài cuộc" nay đã có cơ hội hưởng chế độ thai sản. Cụ thể, danh sách các đối tượng được bổ sung bao gồm:

• Chủ hộ kinh doanh: Những người đứng tên đăng ký kinh doanh của hộ kinh doanh sẽ chính thức thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc theo quy định của Chính phủ.
• Người quản lý doanh nghiệp, điều hành hợp tác xã: Bao gồm kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước, thành viên Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc... có hưởng lương hoặc không hưởng lương.
• Người làm việc không trọn thời gian: Người lao động có hợp đồng từ đủ 01 tháng trở lên, làm việc không trọn thời gian nhưng có mức lương bằng hoặc cao hơn mức lương làm căn cứ đóng BHXH thấp nhất.
• Người hoạt động không chuyên trách: Áp dụng cho cả cấp xã, thôn và tổ dân phố.

Việc mở rộng này không chỉ đảm bảo tính công bằng mà còn tăng cường lưới an sinh xã hội, giúp mọi tầng lớp lao động đều được bảo vệ trong giai đoạn sinh con và nuôi con nhỏ.

2. Điều kiện hưởng chế độ: Nhân văn và sát thực tế hơn

Tại Điều 50 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, cơ quan lập pháp đã bổ sung các trường hợp đặc thù nhằm hỗ trợ tối đa cho phụ nữ trong những hoàn cảnh khó khăn:

• Lao động nữ mang thai hộ: Nếu phải nghỉ việc để dưỡng thai theo chỉ định của cơ sở y tế có thẩm quyền, chỉ cần đóng BHXH từ đủ 03 tháng trở lên trong vòng 12 tháng trước khi sinh (thay vì điều kiện chung là 06 tháng).
• Trường hợp điều trị vô sinh: Lao động nữ sinh con đã đóng BHXH từ đủ 06 tháng trở lên trong thời gian 24 tháng liền kề trước khi sinh con sẽ được hưởng chế độ nếu phải nghỉ việc để điều trị vô sinh.

3. Tăng gấp đôi thời gian nghỉ việc để đi khám thai

Đây là thay đổi được rất nhiều chị em phụ nữ mong đợi. Theo quy định tại Điều 51 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, số ngày nghỉ việc để đi khám thai mỗi lần đã được nâng lên tối đa 02 ngày trong mọi trường hợp. So với Điều 32 Luật Bảo hiểm xã hội 2014 (vốn chỉ cho nghỉ 01 ngày, trừ trường hợp bệnh lý), quy định mới này giúp mẹ bầu có thêm thời gian nghỉ ngơi, đặc biệt là những người ở xa cơ sở y tế hoặc cần theo dõi kỹ lưỡng.

4. Chế độ thai sản bao phủ mọi trường hợp phá thai

Từ ngày 01/07/2025, pháp luật sẽ áp dụng chế độ thai sản cho mọi trường hợp phá thai, bao gồm cả phá thai bệnh lý và phá thai ngoài ý muốn theo quy định tại Điều 52 Luật Bảo hiểm xã hội 2024. Trước đây, theo Điều 33 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, chỉ những trường hợp phá thai bệnh lý mới được giải quyết quyền lợi. Sự thay đổi này thể hiện cái nhìn thấu hiểu và bảo vệ sức khỏe tinh thần, thể chất của phụ nữ trong những tình huống không mong muốn.

5. Thay đổi cách tính trợ cấp dựa trên "Mức tham chiếu"

Thay vì dựa trên mức lương cơ sở như trước đây, các khoản trợ cấp thai sản từ năm 2025 sẽ được tính toán dựa trên "Mức tham chiếu". Đây là một khái niệm mới nhằm đảm bảo giá trị của khoản trợ cấp không bị lạc hậu so với biến động kinh tế:

• Trợ cấp một lần khi sinh con/nhận con nuôi: Bằng 02 lần mức tham chiếu cho mỗi con (Điều 58 Luật Bảo hiểm xã hội 2024).
• Dưỡng sức, phục hồi sức khỏe: Mức hưởng mỗi ngày bằng 30% mức tham chiếu (Điều 60 Luật Bảo hiểm xã hội 2024).

6. Lần đầu tiên: Người tham gia BHXH tự nguyện có trợ cấp thai sản

Đây là một bước tiến lịch sử trong chính sách an sinh xã hội tại Việt Nam. Căn cứ Điều 4 và Điều 95 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người tham gia BHXH tự nguyện sẽ được hưởng trợ cấp thai sản với mức 2.000.000 đồng cho mỗi con sinh ra. Điều kiện là người lao động phải đóng BHXH tự nguyện từ đủ 06 tháng trở lên trong thời gian 12 tháng trước khi sinh con. Quy định này xóa bỏ rào cản giữa BHXH bắt buộc và tự nguyện, khuyến khích người lao động tự do tham gia vào hệ thống bảo hiểm quốc gia.

Lời khuyên từ chuyên gia: Với những thay đổi tích cực này, người lao động cần thường xuyên cập nhật thông tin và kiểm tra quá trình đóng BHXH của mình để đảm bảo không bỏ lỡ bất kỳ quyền lợi chính đáng nào khi bước vào giai đoạn quan trọng của cuộc đời.