Từ ngày 01/01/2026, Nghị định 02/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực thi hành, thay thế cho các quy định cũ nhằm siết chặt kỷ cương trong việc thu, nộp và quản lý ngân sách nhà nước. Đây không chỉ là một văn bản pháp lý thuần túy mà còn là lời cảnh báo đanh thép đối với các tổ chức, cá nhân có ý định trục lợi hoặc lơ là trong nghĩa vụ tài chính đối với quốc gia.

Việc nắm vững các quy định tại Chương II của Nghị định này, cụ thể từ Điều 9 đến Điều 17, là vô cùng cần thiết để tránh những rắc rối pháp lý không đáng có cho doanh nghiệp và các đơn vị hành chính sự nghiệp.

9 nhóm hành vi vi phạm "đắt giá" nhất bạn cần lưu tâm

Dưới đây là tổng hợp chi tiết về các nhóm hành vi vi phạm và khung hình phạt tương ứng mà bất kỳ kế toán hay chủ doanh nghiệp nào cũng phải nằm lòng để tránh bị phạt tiền oan:

1. Vi phạm về tổ chức thu phí, lệ phí

Theo quy định tại Điều 9 Nghị định 02/2026/NĐ-CP, hành vi thực hiện thu phí, lệ phí khi chưa có quy định là tổ chức thu phí, lệ phí sẽ bị xử phạt nghiêm khắc dựa trên số tiền thu được:

• Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng nếu số tiền thu được dưới 10.000.000 đồng.
• Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 6.000.000 đồng nếu số tiền thu được từ 10.000.000 đồng đến dưới 30.000.000 đồng.
• Phạt tiền từ 6.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng nếu số tiền thu được từ 30.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng.
• Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng nếu số tiền thu được từ 50.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng.
• Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 60.000.000 đồng nếu số tiền thu được từ 100.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng.
• Phạt tiền từ 60.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng nếu số tiền thu được từ 300.000.000 đồng trở lên.

Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc hoàn trả toàn bộ tiền phí, lệ phí thu trái phép cho người nộp. Trường hợp không xác định được người nộp để hoàn trả thì phải nộp toàn bộ số tiền này vào ngân sách nhà nước.

2. Tự đặt và thu các loại phí, lệ phí trái phép

Đây là hành vi bị nghiêm cấm tuyệt đối nhằm bảo vệ quyền lợi của người dân và doanh nghiệp. Theo khoản 1 Điều 10 Nghị định 02/2026/NĐ-CP, mức phạt tiền đối với hành vi tự đặt và thu các loại phí, lệ phí dao động từ 2.000.000 đồng đến tối đa 100.000.000 đồng tùy thuộc vào quy mô số tiền vi phạm. Đồng thời, đơn vị vi phạm buộc phải hoàn trả toàn bộ số tiền đã thu sai quy định cho người nộp hoặc nộp vào ngân sách nhà nước nếu không xác định được người nộp.

3. Thu phí, lệ phí không đúng mức quy định

Dù thu cao hơn hay thấp hơn mức quy định tại các thông tư, nghị định chuyên ngành, tổ chức thu đều đối mặt với án phạt hành chính theo quy định tại khoản 2 Điều 10 Nghị định 02/2026/NĐ-CP. Khung phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng tương ứng với số tiền vi phạm từ dưới 10.000.000 đồng đến trên 300.000.000 đồng. Biện pháp khắc phục hậu quả là buộc hoàn trả số tiền chênh lệch thu sai cho người nộp.

4. Sai phạm trong miễn, giảm phí, lệ phí

Theo quy định tại Điều 11 Nghị định 02/2026/NĐ-CP:

• Hành vi khai không đúng quy định để được miễn, giảm phí, lệ phí sẽ bị phạt tiền bằng 20% tính trên số tiền được miễn, giảm sai (mức phạt tối thiểu là 500.000 đồng, tối đa là 50.000.000 đồng).
• Hành vi quyết định miễn, giảm phí, lệ phí không đúng đối tượng, không đúng thẩm quyền sẽ bị phạt tiền từ 500.000 đồng đến 50.000.000 đồng tùy theo số tiền chênh lệch vi phạm.

Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc nộp vào ngân sách nhà nước số tiền phí, lệ phí bị thiếu hụt, bao gồm cả tiền chậm nộp theo quy định của Luật Quản lý thuế 2019.

5. Chậm nộp tiền phí, lệ phí vào ngân sách nhà nước

Đối với tổ chức thu phí, lệ phí, việc chậm trễ hoặc không thực hiện đúng nghĩa vụ nộp tiền vào ngân sách nhà nước sẽ bị xử lý nghiêm theo Điều 12 Nghị định 02/2026/NĐ-CP. Cụ thể, phạt cảnh cáo đối với hành vi nộp không kịp thời nhưng không dẫn đến thiếu tiền nộp ngân sách. Trường hợp không thực hiện đúng hoặc không đầy đủ nghĩa vụ nộp dẫn đến thiếu tiền nộp ngân sách sẽ bị phạt tiền từ 1 đến 3 lần số tiền phí, lệ phí còn thiếu (mức phạt tối đa là 100.000.000 đồng), đồng thời buộc nộp đủ số tiền còn thiếu và tiền chậm nộp.

6. Quản lý và sử dụng phí sai mục đích

Số tiền phí được để lại cho đơn vị thu phải được sử dụng đúng quy định của pháp luật. Theo Điều 13 Nghị định 02/2026/NĐ-CP, hành vi quản lý, sử dụng phí không đúng quy định pháp luật sẽ bị phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến tối đa 100.000.000 đồng tùy thuộc vào giá trị khoản phí sử dụng sai mục đích.

7. Vi phạm về công khai chế độ thu phí, lệ phí

Tính minh bạch luôn được đề cao trong quản lý tài chính công. Theo Điều 14 Nghị định 02/2026/NĐ-CP, hành vi không công khai chế độ thu hoặc niêm yết, thông báo không đúng quy định, gây nhầm lẫn cho người nộp sẽ bị phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 6.000.000 đồng. Đơn vị vi phạm buộc phải thực hiện công khai đúng quy định.

8. Sai phạm về lập chứng từ thu phí, lệ phí

Chứng từ là căn cứ pháp lý quan trọng để kiểm soát dòng tiền. Điều 15 Nghị định 02/2026/NĐ-CP quy định mức phạt rất chi tiết đối với các hành vi:

• Lập chứng từ không ghi đầy đủ nội dung: Phạt cảnh cáo lần đầu, phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng từ lần thứ hai trở đi.
• Không lập chứng từ hoặc không giao chứng từ cho người nộp: Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 6.000.000 đồng.
• Lập chứng từ có số tiền chênh lệch giữa các liên: Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng.
• Lập chứng từ khống: Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 16.000.000 đồng cho mỗi số chứng từ vi phạm.
• Sử dụng chứng từ hết giá trị sử dụng: Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 4.000.000 đồng cho mỗi số chứng từ.

9. Vi phạm về khai phí, lệ phí và nghĩa vụ của người nộp

Không chỉ tổ chức thu, người nộp phí và lệ phí cũng phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật:

• Theo Điều 16 Nghị định 02/2026/NĐ-CP, hành vi chậm nộp tờ khai hoặc khai thiếu mục bắt buộc sẽ bị cảnh cáo lần đầu, phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng cho lần vi phạm tiếp theo. Hành vi không khai phí, lệ phí bị phạt từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng.
• Theo Điều 17 Nghị định 02/2026/NĐ-CP, người nộp phí, lệ phí nếu chậm nộp dẫn đến thiếu số tiền phải nộp sẽ bị phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến tối đa 50.000.000 đồng tùy theo số tiền vi phạm, đồng thời buộc nộp đủ số tiền còn thiếu và tiền chậm nộp vào ngân sách nhà nước.

Lời khuyên pháp lý từ chuyên gia để tránh "mất tiền oan"

Để đảm bảo tuân thủ đúng quy định của Luật phí và lệ phí 2015 và tránh các rủi ro bị xử phạt hành chính theo Nghị định mới, các tổ chức thu phí, lệ phí cần chủ động thực hiện các biện pháp sau:

1. Rà soát lại toàn bộ danh mục các khoản phí, lệ phí đang thực hiện thu tại đơn vị, đảm bảo tất cả đều có căn cứ pháp lý rõ ràng và đúng thẩm quyền quy định.
2. Thực hiện niêm yết công khai, rõ ràng mức thu, đối tượng thu, đối tượng được miễn giảm tại địa điểm thu và trên trang thông tin điện tử của đơn vị.
3. Ứng dụng triệt để công nghệ thông tin, chuyển đổi sang sử dụng hóa đơn điện tử, biên lai điện tử để hạn chế tối đa sai sót trong khâu lập chứng từ và quản lý dòng tiền.
4. Đào tạo, nâng cao nghiệp vụ cho đội ngũ kế toán, thủ quỹ về các quy định mới của Nghị định 02/2026/NĐ-CP để kiểm soát chặt chẽ quy trình kê khai, nộp ngân sách đúng thời hạn.

"Việc hiểu rõ và tuân thủ nghiêm túc Nghị định 02/2026/NĐ-CP không chỉ giúp các tổ chức, doanh nghiệp tránh được các khoản phạt nặng không đáng có, mà còn góp phần xây dựng một môi trường tài chính lành mạnh, minh bạch và thượng tôn pháp luật."

Nếu đơn vị của bạn đang gặp khó khăn trong việc phân loại, áp dụng mức thu hoặc quy trình chứng từ phí, lệ phí, hãy liên hệ ngay với các chuyên gia pháp lý uy tín để được tư vấn và hỗ trợ giải pháp tối ưu nhất.