Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh tiến trình xây dựng Chính phủ số và kinh tế số, năm 2022 được xem là năm bản lề cho những thay đổi mang tính lịch sử đối với các loại giấy tờ tùy thân của công dân. Việc thay thế các loại giấy tờ truyền thống bằng dữ liệu điện tử không chỉ giúp tinh giản thủ tục hành chính mà còn tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho người dân trong các giao dịch dân sự.

1. Sổ hộ khẩu và Sổ tạm trú giấy: Đếm ngược ngày "khai tử"

Có lẽ thay đổi lớn nhất và được quan tâm nhất chính là việc bãi bỏ Sổ hộ khẩu và Sổ tạm trú giấy. Theo quy định tại Luật Cư trú 2020, kể từ ngày 01/07/2021, cơ quan công an đã dừng cấp mới, cấp lại Sổ hộ khẩu, Sổ tạm trú giấy. Thay vào đó, mọi thông tin về cư trú của người dân được cập nhật và quản lý trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Tuy nhiên, người dân cần đặc biệt lưu ý mốc thời gian quan trọng được quy định tại Điều 38 Luật Cư trú 2020:

"3. Kể từ ngày Luật này có hiệu lực thi hành, Sổ hộ khẩu, Sổ tạm trú đã được cấp vẫn được sử dụng và có giá trị như giấy tờ, tài liệu xác nhận về cư trú theo quy định của Luật này cho đến hết ngày 31 tháng 12 năm 2022."

Như vậy, năm 2022 chính là năm cuối cùng những cuốn sổ đỏ, sổ xanh quen thuộc này còn giá trị sử dụng. Từ ngày 01/01/2023, chúng sẽ chính thức trở thành "kỷ niệm".

2. Thẻ Bảo hiểm y tế (BHYT) giấy: Thay thế bằng ứng dụng số

Mặc dù Nghị định 146/2018/NĐ-CP từng đặt mục tiêu phát hành thẻ BHYT điện tử từ năm 2020, nhưng thực tế hiện nay, Bảo hiểm xã hội Việt Nam đã triển khai một giải pháp linh hoạt hơn thông qua ứng dụng VssID.

Kể từ ngày 01/06/2021, người dân trên toàn quốc khi đi khám chữa bệnh BHYT có thể sử dụng hình ảnh thẻ BHYT trên ứng dụng VssID thay cho thẻ giấy. Điều này giúp loại bỏ nỗi lo quên thẻ, mất thẻ hoặc thẻ bị rách hỏng. Trong tương lai gần, khi dữ liệu được tích hợp hoàn toàn vào CCCD gắn chip, thẻ BHYT giấy sẽ dần lùi vào quá khứ.

3. Sổ Bảo hiểm xã hội (BHXH): Số hóa toàn bộ quá trình đóng

Tương tự như BHYT, cuốn sổ BHXH dùng để ghi chép quá trình đóng và hưởng các chế độ cũng đang trong lộ trình được thay thế. Hiện nay, thông qua ứng dụng VssID hoặc tra cứu trực tuyến, người lao động có thể nắm bắt toàn bộ lịch sử tham gia BHXH của mình một cách minh bạch và chính xác nhất. Việc không cần xuất trình sổ giấy trong nhiều thủ tục hành chính đang trở thành xu thế tất yếu.

4. Giấy khai sinh và Giấy chứng nhận kết hôn bản điện tử

Một bước tiến đột phá trong lĩnh vực hộ tịch là việc ban hành Thông tư 01/2022/TT-BTP của Bộ Tư pháp (có hiệu lực từ ngày 18/02/2022). Theo đó, bản điện tử của Giấy khai sinh và Giấy chứng nhận kết hôn sẽ có giá trị pháp lý tương đương bản giấy.

Căn cứ khoản 6 Điều 12 Nghị định 87/2020/NĐ-CP, các cơ quan, tổ chức có trách nhiệm chấp nhận bản điện tử này mà không được yêu cầu người dân nộp thêm bản giấy để đối chiếu. Đây là tin vui cho các bậc phụ huynh khi làm thủ tục nhập học cho con hoặc các cặp vợ chồng khi thực hiện các giao dịch dân sự liên quan.

5. Giấy Chứng minh nhân dân (CMND) 9 số và 12 số

Dù đã gắn bó hàng thập kỷ, nhưng CMND theo quy định tại Nghị định 05/1999/NĐ-CP đang dần được thay thế hoàn toàn bằng thẻ Căn cước công dân (CCCD) gắn chip. Với tính năng bảo mật cao và khả năng tích hợp nhiều loại thông tin, CCCD gắn chip là chìa khóa để mở ra các dịch vụ công trực tuyến.

Người dân cần lưu ý, mặc dù CMND cũ vẫn có giá trị sử dụng đến khi hết hạn (15 năm kể từ ngày cấp), nhưng việc chủ động đổi sang CCCD gắn chip trong năm 2022 là vô cùng cần thiết để đồng bộ dữ liệu quốc gia và thuận tiện cho các giao dịch sau này khi Sổ hộ khẩu giấy chính thức hết hiệu lực.

Lời khuyên pháp lý: Để đảm bảo quyền lợi và không bị gián đoạn trong các giao dịch hành chính, người dân nên chủ động cài đặt ứng dụng VssID, đăng ký tài khoản trên Cổng dịch vụ công quốc gia và sớm thực hiện đổi sang CCCD gắn chip nếu vẫn đang sử dụng CMND cũ.