Bước sang tháng 9/2026, môi trường đầu tư và sản xuất kinh doanh tại Việt Nam tiếp tục ghi nhận nhiều bước chuyển mình quan trọng về mặt thể chế. Hàng loạt văn bản quy phạm pháp luật mới trong các lĩnh vực quản lý ngoại thương, quản lý thuế, an ninh trật tự nội bộ và hạ tầng cụm công nghiệp sẽ chính thức đi vào cuộc sống. Việc chủ động nắm bắt và tuân thủ các quy định này không chỉ giúp cộng đồng doanh nghiệp vận hành đúng pháp luật mà còn tối ưu hóa nguồn lực, tận dụng tốt các cơ hội phát triển mới.

Dưới đây là tổng hợp chi tiết 04 chính sách pháp lý nổi bật về doanh nghiệp chính thức có hiệu lực thi hành từ tháng 9/2026.

1. Ban hành danh mục hàng hóa cấm xuất khẩu, nhập khẩu mới từ ngày 05/9/2026

Ngày 05/9/2026, Nghị định 292/2026/NĐ-CP của Chính phủ chính thức có hiệu lực. Văn bản này quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Quản lý ngoại thương 2017, thay thế các văn bản hướng dẫn cũ trước đây.

Nghị định 292/2026/NĐ-CP tập trung điều chỉnh và hướng dẫn chi tiết các hoạt động ngoại thương cốt lõi bao gồm:

• Hình thức mua bán hàng hóa quốc tế: Quy định cụ thể các thủ tục liên quan đến xuất khẩu, nhập khẩu; tạm nhập, tái xuất; tạm xuất, tái nhập; chuyển khẩu; quá cảnh hàng hóa và các hoạt động thương mại quốc tế khác theo đúng các cam kết, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
• Cơ chế giải quyết tranh chấp: Hướng dẫn trình tự, thủ tục giải quyết các tranh chấp phát sinh trong quá trình áp dụng biện pháp quản lý ngoại thương.
• Chế độ quản lý hàng hóa đặc thù: Quy định chi tiết việc nhập khẩu hàng hóa là tài sản di chuyển của tổ chức, cá nhân; hành lý của khách xuất nhập cảnh; hàng hóa ưu đãi, miễn trừ ngoại giao; quà biếu, quà tặng và hàng mẫu.

Đặc biệt, Nghị định 292/2026/NĐ-CP ban hành kèm theo 07 Phụ lục quan trọng mà các thương nhân xuất nhập khẩu bắt buộc phải cập nhật:

• Phụ lục I: Danh mục hàng hóa cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu.
• Phụ lục II: Danh mục hàng hóa chỉ định thương nhân xuất khẩu, nhập khẩu.
• Phụ lục III: Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu theo giấy phép, điều kiện.
• Phụ lục IV: Danh mục hàng hóa và thẩm quyền quản lý giấy chứng nhận lưu hành tự do (CFS).
• Phụ lục V: Danh mục hàng hóa cấm kinh doanh tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu.
• Phụ lục VI: Danh mục sản phẩm quân phục cấp giấy phép gia công xuất khẩu cho lực lượng vũ trang nước ngoài.
• Phụ lục VII: Hệ thống biểu mẫu thủ tục hành chính liên quan.

2. Bãi bỏ toàn bộ 22 Thông tư và 03 Quyết định trong lĩnh vực thuế từ ngày 12/9/2026

Nhằm đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, rà soát cắt giảm các văn bản quy phạm pháp luật không còn phù hợp, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 110/2026/TT-BTC có hiệu lực từ ngày 12/9/2026.

Theo quy định tại Điều 1 Thông tư 110/2026/TT-BTC, Bộ Tài chính chính thức bãi bỏ toàn bộ 22 Thông tư và 03 Quyết định do Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành trước đây trong lĩnh vực thuế. Việc loại bỏ các văn bản đã hết giá trị thực tiễn này giúp đơn giản hóa hệ thống pháp luật thuế, tránh tình trạng chồng chéo, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong việc tra cứu và thực hiện nghĩa vụ thuế đối với Nhà nước.

3. Công an cấp tỉnh trực tiếp cấp giấy chứng nhận nghiệp vụ bảo vệ cho doanh nghiệp từ ngày 15/9/2026

Có hiệu lực thi hành từ ngày 15/9/2026, Nghị định 290/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 06/2013/NĐ-CP quy định về bảo vệ cơ quan, doanh nghiệp mang đến nhiều thay đổi quan trọng đối với công tác bảo vệ nội bộ.

Phân cấp thẩm quyền huấn luyện và cấp chứng nhận

Điểm mới đáng chú ý nhất là việc phân cấp, chuẩn hóa quy trình đào tạo. Theo đó, Công an cấp tỉnh hoặc cấp tương đương sẽ trực tiếp tổ chức huấn luyện, bồi dưỡng nghiệp vụ và cấp giấy chứng nhận cho lực lượng bảo vệ tại các cơ quan, doanh nghiệp trên địa bàn.

Chương trình huấn luyện bao gồm:

• Kiến thức pháp luật chuyên ngành về bảo vệ an ninh trật tự.
• Kỹ năng nghiệp vụ bảo vệ chuyên sâu và quy trình tuần tra, kiểm soát.
• Kỹ năng sử dụng thành thạo các loại công cụ hỗ trợ, phương tiện, thiết bị kỹ thuật được trang bị.
• Kỹ năng xử lý các tình huống khẩn cấp, sự cố an ninh phát sinh tại cơ sở.

Mở rộng và làm rõ nhiệm vụ của lực lượng bảo vệ doanh nghiệp

Nghị định 290/2026/NĐ-CP quy định rõ lực lượng bảo vệ doanh nghiệp có trách nhiệm:

• Chủ động thực hiện các biện pháp nghiệp vụ phòng ngừa, phát hiện và ngăn chặn hành vi vi phạm pháp luật hoặc vi phạm nội quy doanh nghiệp.
• Kiểm soát chặt chẽ người, phương tiện ra vào; bảo vệ hiện trường, tài sản; tham gia sơ cứu nạn nhân và bắt giữ người phạm tội quả tang để bàn giao cho cơ quan chức năng.
• Phối hợp chặt chẽ với Công an cấp xã và các lực lượng chức năng trên địa bàn trong công tác giữ gìn an ninh trật tự, phòng cháy chữa cháy và quản lý vũ khí thô sơ, công cụ hỗ trợ.

4. Lần đầu tiên xác lập 04 loại hình cụm công nghiệp mới từ ngày 15/9/2026

Một bước ngoặt lớn đối với hạ tầng sản xuất công nghiệp là việc ban hành Nghị định 303/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ ngày 15/9/2026). Văn bản này sửa đổi, bổ sung Điều 2 Nghị định 32/2024/NĐ-CP về quản lý, phát triển cụm công nghiệp, qua đó chính thức pháp lý hóa 04 mô hình cụm công nghiệp mới.

Chi tiết 04 loại hình cụm công nghiệp mới

• Cụm công nghiệp chuyên ngành: Là cụm công nghiệp dành tối thiểu 60% diện tích đất công nghiệp cho các dự án đầu tư thuộc cùng một ngành, nghề sản xuất kinh doanh nhằm tạo tính liên kết chuỗi giá trị.
• Cụm công nghiệp hỗ trợ: Yêu cầu bố trí tối thiểu 60% diện tích đất công nghiệp cho các dự án sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ theo quy định, thúc đẩy doanh nghiệp nội địa tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
• Cụm công nghiệp công nghệ cao: Quy định dành tối thiểu 30% diện tích đất công nghiệp cho các dự án nghiên cứu, phát triển, ứng dụng và sản xuất sản phẩm công nghệ cao.
• Cụm công nghiệp sinh thái: Mô hình hướng tới phát triển kinh tế tuần hoàn và bền vững. Các doanh nghiệp trong cụm áp dụng phương thức sản xuất sạch hơn, sử dụng hiệu quả tài nguyên, liên kết tái sử dụng nguyên liệu, năng lượng, nước và chất thải nhằm giảm thiểu tác động tối đa tới môi trường.

Các chính sách pháp lý mới nêu trên sẽ trực tiếp tác động tới hoạt động sản xuất, đầu tư và quản trị của các doanh nghiệp từ tháng 9/2026. Các doanh nghiệp cần chủ động rà soát, cập nhật để thực hiện đúng quy định và tối ưu hóa hoạt động vận hành của đơn vị mình.