Trong phiên làm việc trọng thể tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI, các đại biểu Quốc hội đã chính thức bấm nút biểu quyết thông qua Luật Phát triển đô thị. Đây được xem là một mốc bứt phá thể chế quan trọng, tạo bệ phóng pháp lý dài hạn nhằm tái thiết không gian kinh tế - xã hội, phát huy tối đa không gian phát triển của các trung tâm kinh tế lớn và hình thành các mô hình đô thị hiện đại hàng đầu khu vực.

Phân cấp, phân quyền triệt để: TP.HCM nắm quyền chủ động bứt phá

Điểm tựa quan trọng nhất của đạo luật này nằm ở tư duy phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho chính quyền địa phương. Pháp luật không còn duy trì cơ chế xin - cho phức tạp mà chuyển sang nguyên tắc địa phương tự quyết, tự chịu trách nhiệm gắn liền với năng lực thực thi và cơ chế giải trình minh bạch.

Trọng tâm của chính sách phân quyền hướng trực tiếp vào Thành phố Hồ Chí Minh – siêu đô thị giữ vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước. Theo đó, Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh được trao thẩm quyền chủ động điều chỉnh cục bộ quy hoạch tổng thể Thành phố mà không phải trải qua các bước trình duyệt kéo dài ở cấp Trung ương, giúp rút ngắn tối đa thời gian chuẩn bị và triển khai các dự án hạ tầng cốt lõi.

Song hành với việc tinh gọn quy trình quy hoạch tương thích với khung pháp lý của Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn 2024, chính quyền TP.HCM còn được chủ động thiết lập chính sách thu hút đầu tư vào các hệ sinh thái kinh tế thế hệ mới như: Khu thương mại tự do, trung tâm logistics tích hợp, khu công nghệ cao và các mô hình kinh tế số, kinh tế sáng tạo, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.

Đô thị giao thông công cộng (TOD) và lời giải cho bài toán dồn nén hạ tầng

Lần đầu tiên, mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD - Transit-Oriented Development) được thể chế hóa đồng bộ trong một văn bản luật cấp Quốc hội. Cơ chế TOD không chỉ đơn thuần là việc xây dựng các tuyến đường sắt đô thị hay xe buýt nhanh, mà là chiến lược tái cấu trúc lại toàn bộ không gian đô thị xung quanh các đầu mối giao thông lớn.

Nhờ khung pháp lý TOD, các đô thị lớn có thể chủ động thu hồi, đấu giá đất xung quanh ga metro, nhà ga trung tâm để chỉnh trang kiến trúc, xây dựng các khu phức hợp thương mại - dịch vụ - nhà ở cao tầng. Điều này giúp tối ưu hóa giá trị gia tăng từ đất đai theo tinh thần của Luật Đất đai 2024, đồng thời giải quyết triệt để tình trạng ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường và dồn nén dân số tại các lõi đô thị cũ.

Xác lập hành lang pháp lý chuẩn hóa cho đô thị lấn biển

Một điểm sáng đột phá khác của Luật Phát triển đô thị là việc cụ thể hóa các quy định phát triển khu đô thị lấn biển – mô hình đang tạo ra không gian phát triển mới cho các địa phương ven biển. Trước đây, việc triển khai dự án lấn biển thường gặp nhiều vướng mắc do quy định nằm rải rác tại Điều 190 Luật Đất đai 2024 và Nghị định 42/2024/NĐ-CP.

Đạo luật mới đã hệ thống hóa và nâng cấp các quy tắc về:

• Tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư chiến lược: Đảm bảo chỉ những doanh nghiệp có tiềm lực tài chính vững mạnh, kinh nghiệm quản lý và công nghệ tiên tiến mới được tham gia thực hiện dự án lấn biển quy mô lớn.
• Cơ chế ưu đãi và nghĩa vụ song hành: Đưa ra chính sách ưu đãi tài chính, đất đai tương thích với quy định của Luật Nhà ở 2023 và Luật Kinh doanh bất động sản 2023, đồng thời thắt chặt trách nhiệm bảo vệ sinh thái biển và biến đổi khí hậu.
• Thẩm quyền phê duyệt chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật: Giao quyền cho chính quyền địa phương quyết định một số chỉ tiêu sử dụng đất và cơ chế khai thác khoáng sản làm vật liệu lấn biển, hạn chế tối đa độ trễ thủ tục.

Luật Phát triển đô thị sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/10/2026, hứa hẹn mở ra chu kỳ phát triển bứt phá, hiện đại và bền vững cho hệ thống đô thị Việt Nam trong giai đoạn mới.