Trong bối cảnh các mô hình kinh doanh đa cấp biến tướng đang có xu hướng bùng nổ và ngày càng tinh vi, gây ra nhiều hệ lụy tiêu cực cho xã hội, Bộ Công Thương đã chính thức ban hành Quyết định 2837/QĐ-BCT ngày 05/11/2020. Quyết định này phê duyệt Đề án nâng cao hiệu quả công tác quản lý Nhà nước trong hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp giai đoạn 2021-2025, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong việc làm trong sạch thị trường và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Đa cấp trá hình: "Cái bẫy" tài chính và tiền ảo tinh vi

Thực tế cho thấy, bên cạnh các doanh nghiệp đa cấp được cấp phép theo Nghị định 40/2018/NĐ-CP, thị trường đang xuất hiện nhan nhản các mô hình "đa cấp không sản phẩm". Các đối tượng thường lợi dụng danh nghĩa đầu tư tài chính, sàn giao dịch ngoại hối (Forex) hay các loại tiền ảo, tài sản số để lôi kéo người dân tham gia với lời hứa hẹn về lợi nhuận "khủng", lãi suất cao ngất ngưởng mà không cần làm gì.

Đặc điểm chung của các hệ thống này là lấy tiền của người sau trả cho người trước, không tạo ra giá trị thực cho xã hội. Khi hệ thống không còn người tham gia mới, "bong bóng" sẽ vỡ, dẫn đến việc các chủ sàn ôm tiền biến mất, để lại hàng nghìn nạn nhân rơi vào cảnh trắng tay. Theo Đề án mới, các hoạt động này được xác định là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, cần phải được ngăn chặn và xử lý triệt để.

Siết chặt quản lý: Những giải pháp trọng tâm giai đoạn 2021-2025

Để hiện thực hóa mục tiêu ngăn ngừa thiệt hại cho người dân, Quyết định 2837/QĐ-BCT đã đề ra một loạt giải pháp quyết liệt:

• Công khai danh sách đen: Xây dựng và công bố rộng rãi danh sách các cá nhân, tổ chức và sản phẩm có dấu hiệu kinh doanh đa cấp trái phép để người dân chủ động phòng tránh.
• Giám sát chặt chẽ hội thảo, đào tạo: Tăng cường phối hợp kiểm tra các buổi hội nghị, hội thảo về bán hàng đa cấp, kể cả đối với các doanh nghiệp đã có phép và chưa có phép tại địa phương.
• Cảnh báo sớm: Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phát đi các thông điệp cảnh báo về các thủ đoạn lừa đảo mới, giúp người dân nhận diện đúng bản chất của đa cấp trá hình.
• Thanh tra, kiểm tra đột xuất: Tập trung vào các đơn vị hoạt động không đúng nội dung giấy phép hoặc hoạt động "chui" để xử lý kịp thời.

Chế tài nghiêm khắc: Từ xử phạt hành chính đến ngồi tù

Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất của Đề án là việc khẳng định tính nghiêm minh của pháp luật. Các hành vi kinh doanh đa cấp không phép hoặc trá hình không chỉ bị xử phạt hành chính theo quy định về cạnh tranh và quản lý thị trường, mà còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Cụ thể, theo quy định tại Điều 217a Bộ luật Hình sự (được bổ sung bởi Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017), tội vi phạm quy định về kinh doanh theo phương thức đa cấp có thể bị phạt tiền lên đến 5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. Đối với các trường hợp lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua hình thức đa cấp, khung hình phạt có thể lên đến tù chung thân.

"Người nào tổ chức hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp mà không có giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp hoặc không đúng với nội dung giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp... thu lợi bất chính từ 200.000.000 đồng đến dưới 1.000.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho người khác từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng thì bị phạt tiền từ 500.000.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm."

Việc chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra để xử lý hình sự đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng là giải pháp mạnh tay nhằm răn đe các đối tượng đang có ý định trục lợi bất chính từ lòng tin của người dân.

Lời khuyên cho người dân

Trước những lời mời chào hấp dẫn về lợi nhuận, người dân cần hết sức tỉnh táo. Hãy kiểm tra kỹ thông tin doanh nghiệp trên cổng thông tin của Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng trước khi quyết định tham gia. Mọi mô hình hứa hẹn trả thưởng dựa trên việc lôi kéo người mới mà không dựa trên việc bán hàng hóa thực thụ đều mang dấu hiệu của đa cấp bất chính.

Sự ra đời của Quyết định 2837/QĐ-BCT chính là lá chắn pháp lý vững chắc, nhưng sự cảnh giác của mỗi cá nhân mới là yếu tố quyết định để bảo vệ tài sản và bản thân trước những cạm bẫy tài chính tinh vi.