Hôm nay, ngày 29/06/2020, cả nước đang hướng về thời điểm ngày 01/07/2020 - mốc thời gian quan trọng khi hàng loạt chính sách mới liên quan đến đội ngũ viên chức chính thức có hiệu lực. Với việc thực thi Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức sửa đổi 2019, môi trường làm việc trong các đơn vị sự nghiệp công lập sẽ có những bước chuyển mình mạnh mẽ theo hướng chuyên nghiệp và hiệu quả hơn.

1. Chấm dứt kỷ nguyên "biên chế suốt đời" - Chỉ còn 3 trường hợp đặc biệt

Thay đổi đáng chú ý nhất và cũng gây xôn xao nhất chính là việc thu hẹp đối tượng được ký hợp đồng làm việc không xác định thời hạn (thường được gọi là "biên chế suốt đời"). Theo quy định tại khoản 2 Điều 2 Luật sửa đổi Luật Viên chức 2019 (sửa đổi Điều 25 Luật Viên chức 2010), từ ngày 01/07/2020, chỉ còn 03 trường hợp viên chức được áp dụng loại hợp đồng này:

• Trường hợp 1: Viên chức đã được tuyển dụng trước ngày 01/07/2020 (đây là quy định nhằm bảo đảm quyền lợi cho những người đã vào ngành trước đó).
• Trường hợp 2: Cán bộ, công chức chuyển sang làm viên chức theo quy định tại điểm b khoản 1 Điều 58 Luật Viên chức 2010.
• Trường hợp 3: Người được tuyển dụng làm viên chức làm việc tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Như vậy, đối với những người trúng tuyển mới từ ngày 01/07/2020 (trừ vùng khó khăn), hình thức "biên chế suốt đời" sẽ không còn hiện hữu ngay từ đầu. Thay vào đó, họ sẽ bắt đầu với hợp đồng xác định thời hạn.

2. Kéo dài thời hạn hợp đồng làm việc xác định thời hạn lên đến 5 năm

Để tạo sự ổn định tương đối cho viên chức và đơn vị sử dụng, luật mới đã nới rộng khung thời gian của hợp đồng xác định thời hạn. Cụ thể, theo khoản 2 Điều 2 Luật sửa đổi Luật Viên chức 2019, thời hạn hợp đồng sẽ từ đủ 12 tháng đến 60 tháng (thay vì tối đa 36 tháng như trước đây).

"Hợp đồng làm việc xác định thời hạn là hợp đồng mà trong đó hai bên xác định thời hạn, thời điểm chấm dứt hiệu lực của hợp đồng trong khoảng thời gian từ đủ 12 tháng đến 60 tháng."

Việc kéo dài thời hạn này giúp viên chức có đủ thời gian để khẳng định năng lực, đồng thời giảm bớt các thủ tục hành chính về việc ký kết lại hợp đồng liên tục trong thời gian ngắn.

3. Thêm lý do đơn phương chấm dứt hợp đồng: Cảnh báo cho người tập sự

Một điểm mới mang tính "siết chặt" chất lượng đầu vào là việc bổ sung căn cứ để đơn vị sự nghiệp công lập đơn phương chấm dứt hợp đồng. Tại khoản 4 Điều 2 Luật sửa đổi Luật Viên chức 2019, trường hợp "Viên chức không đạt yêu cầu sau thời gian tập sự" đã chính thức được đưa vào luật.

Trước đây, quy định này thường chỉ nằm ở các văn bản dưới luật. Việc luật hóa cho thấy quyết tâm của Nhà nước trong việc sàng lọc đội ngũ ngay từ giai đoạn thử thách ban đầu. Nếu không nỗ lực trong thời gian tập sự, viên chức hoàn toàn có thể phải rời khỏi vị trí việc làm ngay lập tức.

4. Đánh giá viên chức: Chuyển từ định tính sang định lượng cụ thể

Công tác đánh giá viên chức từ 01/07/2020 sẽ không còn mang tính hình thức. khoản 5 Điều 2 Luật sửa đổi Luật Viên chức 2019 quy định việc đánh giá phải dựa trên sản phẩm cụ thể và gắn với vị trí việc làm. Đặc biệt, luật cho phép đánh giá theo quý, tháng hoặc tuần tùy đặc thù công việc.

Nội dung đánh giá cũng được bổ sung thêm tiêu chí về việc chấp hành đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách pháp luật. Kết quả xếp loại chất lượng viên chức (thay cho cụm từ phân loại đánh giá cũ) sẽ là căn cứ quan trọng để quyết định việc tiếp tục ký hợp đồng, khen thưởng hay kỷ luật.

5. Siết chặt kỷ luật và thời hiệu xử lý vi phạm

Luật mới cũng tăng cường tính răn đe bằng cách kéo dài thời hiệu xử lý kỷ luật. Theo khoản 7 Điều 2 Luật sửa đổi Luật Viên chức 2019:

• Thời hiệu là 02 năm đối với hành vi vi phạm ít nghiêm trọng (khiển trách).
• Thời hiệu là 05 năm đối với các hành vi vi phạm khác.

Đặc biệt, có 04 trường hợp không áp dụng thời hiệu (nghĩa là vi phạm bao lâu vẫn bị xử lý), bao gồm: vi phạm đến mức khai trừ Đảng, vi phạm bảo vệ chính trị nội bộ, xâm hại lợi ích quốc gia và sử dụng văn bằng, chứng chỉ giả.

6. Quyền lợi về trợ cấp thôi việc khi chấm dứt hợp đồng

Viên chức cần lưu ý các trường hợp được hưởng trợ cấp thôi việc theo khoản 6 Điều 2 Luật sửa đổi Luật Viên chức 2019. Viên chức sẽ được hưởng trợ cấp khi đơn vị đơn phương chấm dứt hợp đồng, hoặc khi hết hạn hợp đồng mà đơn vị không ký tiếp, trừ trường hợp bị kỷ luật buộc thôi việc hoặc các trường hợp vi phạm khác theo quy định.

Chỉ còn 2 ngày nữa, một chương mới trong quản lý viên chức sẽ bắt đầu. Những thay đổi này tuy có phần khắt khe hơn nhưng được kỳ vọng sẽ tạo ra một đội ngũ viên chức năng động, trách nhiệm và xứng đáng với sự tin tưởng của nhân dân.