Lộ trình cải cách hệ thống thuế tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn quyết định với những thay đổi mang tính bước ngoặt đối với hàng triệu hộ kinh doanh cá thể. Một trong những điểm nóng nhất chính là việc chính thức bãi bỏ phương pháp thuế khoán - hình thức quản lý thuế vốn đã tồn tại hàng thập kỷ - để chuyển sang phương pháp kê khai minh bạch hơn.

Hộ kinh doanh cần chủ động chuyển đổi sang phương thức kê khai điện tử từ năm 2026 (ảnh minh họa)

1. Bãi bỏ thuế khoán từ 01/01/2026: Bước ngoặt lịch sử

Căn cứ theo quy định tại Nghị quyết 198/2025/QH15, kể từ ngày 01/01/2026, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh sẽ không còn áp dụng phương pháp khoán thuế. Thay vào đó, toàn bộ các đối tượng này phải thực hiện nộp thuế theo pháp luật về quản lý thuế, cụ thể là phương pháp kê khai dựa trên doanh thu thực tế.

"Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh không áp dụng phương pháp khoán thuế từ ngày 01 tháng 01 năm 2026. Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh nộp thuế theo pháp luật về quản lý thuế."

Việc xóa bỏ thuế khoán không chỉ nhằm tăng cường tính minh bạch mà còn tạo ra môi trường kinh doanh bình đẳng giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp. Điều này đòi hỏi các chủ hộ kinh doanh phải thay đổi hoàn toàn tư duy quản lý, từ việc "ước lượng" doanh thu sang việc ghi chép sổ sách và xuất hóa đơn chính xác.

2. Nâng ngưỡng doanh thu miễn thuế lên 200 triệu đồng/năm

Một tin vui đi kèm với lộ trình cải cách này là việc điều chỉnh ngưỡng doanh thu không chịu thuế. Theo quy định tại Luật Thuế giá trị gia tăng 2024, ngưỡng doanh thu miễn thuế GTGT và thuế TNCN đã được nâng từ 100 triệu đồng lên 200 triệu đồng/năm.

Điều này có nghĩa là những hộ kinh doanh nhỏ lẻ có doanh thu dưới 200 triệu đồng/năm sẽ không phải nộp thuế, giúp giảm bớt gánh nặng tài chính. Tuy nhiên, dù thuộc diện miễn thuế, các hộ này vẫn có nghĩa vụ kê khai thông tin định kỳ để cơ quan thuế theo dõi và quản lý theo đúng quy định của Luật Quản lý thuế 2019.

Hệ thống hóa đơn điện tử sẽ trở thành công cụ bắt buộc đối với hộ kinh doanh quy mô lớn (ảnh minh họa)

3. Hộ kinh doanh cần chuẩn bị những gì?

Để không bị bỡ ngỡ và tránh các rủi ro pháp lý khi bước sang năm 2026, các hộ kinh doanh cần thực hiện ngay các bước chuẩn bị sau:

• Sử dụng hóa đơn điện tử: Bắt buộc đối với các hộ có doanh thu từ 01 tỷ đồng/năm hoặc thuộc nhóm quản lý trọng điểm. Việc xuất hóa đơn phải được thực hiện ngay khi bán hàng hóa, dịch vụ.
• Mở sổ sách kế toán đơn giản: Thực hiện theo hướng dẫn tại Thông tư 88/2021/TT-BTC để ghi chép doanh thu, chi phí một cách khoa học.
• Cài đặt ứng dụng thuế điện tử: Chủ động làm quen với eTax Mobile để thực hiện kê khai và nộp thuế trực tuyến, tiết kiệm thời gian và chi phí đi lại.
• Mở tài khoản ngân hàng riêng: Tách bạch tài chính cá nhân và tài chính kinh doanh để dễ dàng đối soát khi cơ quan thuế kiểm tra.

4. Chế tài xử phạt đối với hành vi chậm kê khai

Khi chuyển sang phương pháp kê khai, tính tự giác và tuân thủ thời hạn trở nên cực kỳ quan trọng. Nếu hộ kinh doanh chậm nộp hồ sơ khai thuế, mức xử phạt sẽ được áp dụng nghiêm khắc theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP:

• Chậm từ 01 - 30 ngày: Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng.
• Chậm từ 31 - 60 ngày: Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 8.000.000 đồng.
• Chậm trên 90 ngày: Có thể bị phạt tới 25.000.000 đồng nếu có phát sinh số thuế phải nộp.

Ngoài ra, người nộp thuế còn phải nộp đủ số tiền chậm nộp tính trên số thuế chậm trả vào ngân sách Nhà nước. Do đó, việc nắm vững lịch trình kê khai theo tháng hoặc quý là điều kiện tiên quyết để bảo vệ quyền lợi kinh tế của hộ gia đình.

Tóm lại, việc bãi bỏ thuế khoán là một xu thế tất yếu trong quá trình số hóa và minh bạch hóa nền kinh tế. Hộ kinh doanh cần chủ động cập nhật kiến thức pháp luật và công nghệ để thích ứng nhanh chóng, biến thách thức thành cơ hội phát triển bền vững.