Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi số và hiện đại hóa quản lý dân cư, việc triển khai cấp thẻ Căn cước công dân (CCCD) gắn chip từ đầu năm 2021 đã trở thành một dấu mốc quan trọng. Tuy nhiên, nhiều người dân vẫn băn khoăn liệu việc không đi đổi từ Chứng minh nhân dân (CMND) cũ sang thẻ chip mới có bị xử phạt hay không? Theo quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm tháng 03/2021, có những trường hợp bắt buộc phải thực hiện việc cấp đổi này để đảm bảo quyền lợi cá nhân và tránh các rắc rối về pháp lý.

5 trường hợp bắt buộc phải đổi CMND sang CCCD gắn chip

Căn cứ theo quy định tại Điều 5 Nghị định 05/1999/NĐ-CP về Chứng minh nhân dân, người dân đang sử dụng CMND (9 số hoặc 12 số) thuộc một trong các trường hợp sau đây bắt buộc phải làm thủ tục đổi sang thẻ CCCD gắn chip:

• CMND hết thời hạn sử dụng: Thông thường CMND có thời hạn 15 năm kể từ ngày cấp.
• CMND bị hư hỏng: Các trường hợp thẻ bị rách, nát, mờ số, mờ ảnh hoặc không còn khả năng nhận diện.
• Thay đổi thông tin cá nhân: Khi công dân thay đổi họ, tên, chữ đệm, ngày, tháng, năm sinh.
• Thay đổi nơi đăng ký hộ khẩu thường trú: Áp dụng khi chuyển hộ khẩu ra ngoài phạm vi tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
• Thay đổi đặc điểm nhận dạng: Do phẫu thuật thẩm mỹ, tai nạn hoặc các yếu tố tự nhiên làm thay đổi dấu vết riêng biệt trên khuôn mặt.

Ngoài ra, nếu công dân bị mất CMND thì phải thực hiện thủ tục cấp lại. Kể từ khi triển khai cấp thẻ chip, tất cả các trường hợp cấp đổi, cấp lại này đều sẽ được chuyển sang mẫu thẻ CCCD gắn chip mới nhất.

Mức xử phạt khi không thực hiện đúng quy định về cấp đổi thẻ

Việc không tuân thủ các quy định về cấp mới, cấp đổi hoặc cấp lại thẻ căn cước không chỉ gây khó khăn trong các giao dịch dân sự mà còn có thể bị xử lý hành chính. Cụ thể, tại điểm b khoản 1 Điều 9 Nghị định 167/2013/NĐ-CP quy định như sau:

"1. Phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 100.000 đồng đến 200.000 đồng đối với một trong những hành vi sau đây:
...
b) Không thực hiện đúng quy định của pháp luật về cấp mới, cấp lại, đổi chứng minh nhân dân."

Như vậy, nếu bạn thuộc diện bắt buộc phải đổi thẻ (ví dụ CMND đã hết hạn) mà vẫn tiếp tục sử dụng thẻ cũ, bạn có thể đối mặt với mức phạt tiền lên đến 200.000 đồng. Mặc dù số tiền phạt không quá lớn, nhưng hệ lụy từ việc sử dụng giấy tờ tùy thân không hợp lệ trong các giao dịch ngân hàng, nhà đất hay thủ tục hành chính là rất đáng kể.

Tại sao nên chủ động đổi sang CCCD gắn chip ngay lúc này?

Dù thẻ CCCD mã vạch hiện tại vẫn còn giá trị sử dụng nếu chưa hết hạn, nhưng các chuyên gia pháp lý khuyến khích người dân nên chủ động đổi sang thẻ chip. Theo Điều 23 Luật Căn cước công dân 2014, công dân có quyền yêu cầu đổi thẻ bất cứ lúc nào. Thẻ chip mang lại nhiều ưu điểm vượt trội:

• Độ bảo mật cực cao: Chip điện tử lưu trữ thông tin sinh trắc học, rất khó làm giả.
• Tích hợp nhiều loại giấy tờ: Trong tương lai, thẻ chip có thể thay thế bằng lái xe, thẻ bảo hiểm y tế, sổ hộ khẩu...
• Thuận tiện giao dịch: Giảm thiểu các loại giấy tờ rườm rà khi làm việc với cơ quan nhà nước hoặc ngân hàng.

Hướng dẫn quy trình thủ tục đổi thẻ nhanh chóng

Để việc cấp đổi diễn ra thuận lợi, người dân cần nắm rõ các bước thực hiện theo quy định tại Luật Căn cước công dân 2014 và các thông tư hướng dẫn của Bộ Công an:

Bước 1: Kê khai thông tin. Người dân có thể đến trực tiếp cơ quan công an cấp huyện hoặc khai trực tuyến qua Cổng dịch vụ công. Khi đi cần mang theo CMND cũ và Sổ hộ khẩu để đối chiếu.

Bước 2: Thu thập dữ liệu. Cán bộ công an sẽ tiến hành chụp ảnh chân dung và thu nhận vân tay bằng máy quét hiện đại. Lưu ý: Ảnh chụp phải rõ mặt, hai tai, không đeo kính, trang phục lịch sự.

Bước 3: Nộp lệ phí và nhận giấy hẹn. Sau khi hoàn tất các bước, người dân nộp lệ phí theo quy định và nhận giấy hẹn trả kết quả. Bạn có thể chọn nhận thẻ trực tiếp hoặc qua đường bưu điện để tiết kiệm thời gian đi lại.

Việc nắm vững các quy định về cấp đổi thẻ không chỉ giúp bạn tránh được các khoản phạt hành chính không đáng có mà còn là cách để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình trong kỷ nguyên số hóa hiện nay.