Xử lý thi thể người tử vong do mắc các bệnh, dịch bệnh truyền nhiễm nhóm A hoặc nhóm B bắt buộc cách ly y tế là quy định đặc biệt quan trọng nhằm ngăn ngừa nguy cơ phát tán mầm bệnh ra cộng đồng. Với sự ban hành của Thông tư 33/2026/TT-BYT, các tiêu chuẩn về bảo hộ y tế, quy trình đóng gói, quàn ướp và vận chuyển thi thể đã được thắt chặt và chuẩn hóa cụ thể hơn bao giờ hết.

1. Trách nhiệm khai báo và bảo đảm an toàn cho lực lượng xử lý thi thể

Ngay khi phát hiện trường hợp tử vong do bệnh truyền nhiễm nguy hiểm thuộc nhóm A hoặc nhóm B thuộc diện phải cách ly y tế, bước xử lý đầu tiên đòi hỏi sự tham gia khẩn trương của chính quyền địa phương và lực lượng y tế chuyên trách. Theo quy định tại khoản 1 Điều 18 Thông tư 33/2026/TT-BYT, thân nhân người chết hoặc người phát hiện ra thi thể có trách nhiệm thông báo ngay cho Ủy ban nhân dân cấp xã nơi phát hiện thi thể.

Để tránh nguy cơ lây nhiễm chéo, cán bộ và nhân viên trực tiếp tham gia vào các công đoạn xử lý bắt buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc trang bị bảo hộ y tế:

• Tập huấn chuyên môn: Người tham gia phải qua đào tạo, tập huấn kỹ lưỡng về kỹ năng phòng, chống dịch và thao tác xử lý thi thể an toàn.
• Trang bị phương tiện bảo vệ cá nhân đầy đủ: Bắt buộc trang bị đồng bộ bao gồm trang phục phòng hộ chống thấm, kính che mắt chuyên dụng, găng tay cao su, khẩu trang y tế chuẩn kháng khuẩn và giày hoặc ủng bảo hộ theo quy định tại khoản 2 Điều 18 Thông tư 33/2026/TT-BYT.

2. Quy chuẩn kỹ thuật bọc kín, khử khuẩn thi thể và xử lý môi trường xung quanh

Quy trình bao gói thi thể đóng vai trò cốt lõi nhằm ngăn chặn tuyệt đối vi khuẩn, vi-rút phát tán ra không khí hoặc bề mặt tiếp xúc. Căn cứ theo khoản 3 Điều 18 Thông tư 33/2026/TT-BYT, việc bao bọc được thực hiện theo thứ tự tiêu chuẩn kỹ thuật sau:

Trường hợp sử dụng túi đựng thi thể chuyên dụng:

• Túi đựng thi thể phải được sản xuất từ vật liệu chống thấm tuyệt đối, không trong suốt, có độ bền cao, không bị bục thủng, độ dày thành túi đạt tối thiểu từ 150 micromet trở lên.
• Khóa kéo phải bảo đảm độ kín, được cố định chắc chắn bằng băng dính chuyên dụng hoặc dây buộc chắc chắn.
• Tiến hành khử khuẩn toàn bộ bề mặt bên ngoài của túi đựng thi thể bằng dung dịch Clo hoạt tính nồng độ 0,1%.

Trường hợp không có túi đựng thi thể chuyên dụng:

• Sử dụng 02 lớp vải bọc kín toàn bộ thi thể, sau đó bọc tiếp bên ngoài bằng 02 lớp ni-lon chống thấm.
• Khử khuẩn bề mặt lớp ni-lon thứ nhất bằng dung dịch Clo hoạt tính 0,1% trước khi tiến hành bọc lớp ni-lon thứ hai và tiếp tục khử khuẩn bề mặt lớp thứ hai tương tự.

Ngoài ra, tại khoản 4 Điều 18 Thông tư 33/2026/TT-BYT và khoản 5 Điều 18 Thông tư 33/2026/TT-BYT, pháp luật quy định toàn bộ khu vực xuất hiện người tử vong, bao gồm vật dụng tiếp xúc, phải được phun khử khuẩn bằng cồn 70%, dung dịch chứa 0,1% Clo hoạt tính hoặc các chế phẩm diệt khuẩn bề mặt được cấp phép. Rác thải, trang phục bảo hộ sau khi cởi bỏ phải được thu gom, phân loại và xử lý theo đúng quy trình xử lý chất thải lây nhiễm y tế.

3. Thời hạn quàn thi thể và điều kiện bảo quản khắt khe

Vấn đề quàn thi thể người chết do dịch bệnh truyền nhiễm luôn được kiểm soát chặt chẽ về mặt mốc thời gian để hạn chế tối đa nguy cơ phân hủy gây phát tán dịch bệnh. Điều 19 Thông tư 33/2026/TT-BYT nêu rõ các mốc thời gian và điều kiện bảo quản cụ thể:

• Khung thời gian tối đa: Thời gian quàn thi thể tuyệt đối không được vượt quá 24 giờ kể từ thời điểm tử vong hoặc kể từ khi phát hiện ra thi thể.
• Yêu cầu khi quàn quá 24 giờ: Trong trường hợp bất khả kháng phải kéo dài thời gian quàn thi thể trên 24 giờ, thi thể bắt buộc phải được đưa vào bảo quản lạnh ở mức nhiệt độ từ -10°C trở xuống.
• Kỹ thuật niêm phong quan tài: Quan tài phải được đóng kín, dán niêm phong toàn bộ các khe hở nhằm bảo đảm chống rò rỉ dịch, không thấm nước, tránh bị vỡ hay bục trong quá trình di chuyển.

4. Yêu cầu bắt buộc đối với công tác vận chuyển thi thể, hài cốt

Công tác vận chuyển thi thể từ nơi phát hiện hoặc nơi điều trị đến cơ sở hỏa táng, mai táng phải tuân thủ nghiêm ngặt các điều kiện quy định tại Điều 20 Thông tư 33/2026/TT-BYT:

Vận chuyển quan tài chứa thi thể:

Theo quy định tại khoản 1 Điều 20 Thông tư 33/2026/TT-BYT, nhân viên và người đi cùng phương tiện phải trang bị đầy đủ kính che mắt, găng tay, khẩu trang y tế và ủng bảo hộ. Ngay sau khi đưa quan tài tới địa điểm hỏa táng hoặc mai táng, toàn bộ phương tiện vận chuyển phải được phun khử khuẩn bề mặt bằng dung dịch Clo hoạt tính 0,1% hoặc cồn 70% trước khi rời đi.

Vận chuyển thi thể chưa đóng quan tài:

Căn cứ theo khoản 2 Điều 20 Thông tư 33/2026/TT-BYT, thi thể phải được bọc trong túi chuyên dụng và đặt trong quan tài thiết kế 3 lớp kiên cố:

• Lớp trong cùng: Làm bằng kim loại (như kẽm hoặc vật liệu chịu lực), không rò rỉ dịch, có lót chất hút ẩm và được hàn kín tuyệt đối.
• Lớp giữa: Được chế tạo bằng gỗ chắc chắn.
• Lớp ngoài cùng: Bảo vệ bằng lớp ván ép kiên cố.

Đối với trường hợp vận chuyển hài cốt hoặc tro cốt, khoản 3 Điều 20 Thông tư 33/2026/TT-BYT quy định tro cốt sau khi hỏa táng không bắt buộc áp dụng biện pháp xử lý y tế (trừ khi hũ, bình chứa có dấu hiệu ô nhiễm bề mặt). Trường hợp di chuyển hài cốt chưa phân hủy hết, quy trình phải được áp dụng đầy đủ như đối với thi thể người vừa tử vong vì bệnh truyền nhiễm.