Ngày 27/7 hàng năm không chỉ là một mốc son lịch sử chói lọi mà còn là dịp để cả dân tộc Việt Nam cùng hướng về những người con ưu tú đã hy sinh xương máu vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Bên cạnh ý nghĩa tinh thần cao quý, hệ thống pháp luật Việt Nam hiện hành cũng quy định rất rõ ràng về các chế độ ưu đãi, quà tặng và quyền lợi lao động dành cho thương binh, liệt sĩ và thân nhân của họ. Việc nắm vững các quy định này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi chính đáng của người có công mà còn thể hiện truyền thống "Uống nước nhớ nguồn" tốt đẹp của dân tộc.

Nguồn gốc và ý nghĩa thiêng liêng của Ngày Thương binh - Liệt sĩ

Lịch sử Ngày Thương binh - Liệt sĩ gắn liền với những giai đoạn cam go nhất của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược. Vào ngày 16/02/1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 20/SL quy định chế độ hưu bổng, thương tật và tiền tử tuất. Đây được coi là văn bản pháp lý đầu tiên đặt nền móng vững chắc cho chính sách ưu đãi người có công của Nhà nước ta.

Đến tháng 7/1955, tên gọi "Ngày Thương binh toàn quốc" chính thức được đổi thành "Ngày Thương binh - Liệt sĩ" để ghi nhận đầy đủ hơn những cống hiến, hy sinh của các anh hùng liệt sĩ. Và phải đến ngày 08/7/1975, theo Chỉ thị số 223/CT-TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng, ngày 27/7 hàng năm mới chính thức trở thành ngày kỷ niệm chung cho cả nước để tri ân các anh hùng, liệt sĩ và những người có công với cách mạng.

Ai là đối tượng được nhận quà tặng nhân ngày 27/7?

Hàng năm, để bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc, Chủ tịch nước đều ban hành quyết định về việc tặng quà cho người có công với cách mạng nhân dịp kỷ niệm Ngày Thương binh - Liệt sĩ. Theo các hướng dẫn mới nhất dựa trên Pháp lệnh ưu đãi người có công với cách mạng 2020, các đối tượng được nhận quà được chia thành các mức khác nhau, thường bao gồm:

• Bà mẹ Việt Nam anh hùng đang hưởng trợ cấp hàng tháng và cá nhân đã có quyết định phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng.
• Thương binh, người hưởng chính sách như thương binh, bệnh binh có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên đang hưởng trợ cấp hàng tháng.
• Người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên đang hưởng trợ cấp hàng tháng.
• Thân nhân liệt sĩ đang hưởng trợ cấp tuất nuôi dưỡng hàng tháng; thân nhân của hai liệt sĩ trở lên đang hưởng trợ cấp tuất hàng tháng.
• Đại diện thân nhân liệt sĩ (bố đẻ, mẹ đẻ, vợ hoặc chồng, con liệt sĩ, người có công nuôi liệt sĩ) hoặc người thờ cúng liệt sĩ (đối với liệt sĩ không còn thân nhân).

Quyền lợi của người lao động là con em thương binh, liệt sĩ

Nhiều người lao động thắc mắc liệu con em thương binh, liệt sĩ có được hưởng chế độ thưởng riêng biệt hoặc được nghỉ làm việc vào ngày 27/7 hay không. Theo quy định tại Điều 104 Bộ luật Lao động 2019, tiền thưởng là số tiền hoặc tài sản hoặc bằng các hình thức khác mà người sử dụng lao động thưởng cho người lao động căn cứ vào kết quả sản xuất, kinh doanh và mức độ hoàn thành công việc của người lao động.

"Thưởng là số tiền hoặc tài sản hoặc bằng các hình thức khác mà người sử dụng lao động thưởng cho người lao động căn cứ vào kết quả sản xuất, kinh doanh, mức độ hoàn thành công việc của người lao động."

Như vậy, việc có thưởng cho con em thương binh, liệt sĩ vào ngày này hay không hoàn toàn phụ thuộc vào quy chế nội bộ, thỏa ước lao động tập thể của từng doanh nghiệp. Pháp luật lao động khuyến khích các đơn vị, doanh nghiệp xây dựng các chính sách đãi ngộ tốt hơn, tặng quà hoặc hỗ trợ tài chính cho đối tượng này nhằm động viên tinh thần, nhưng đây không phải là quy định bắt buộc.

Đi làm ngày 27/7 có được tính lương làm thêm giờ không?

Cần lưu ý rằng Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27/7 không phải là ngày nghỉ lễ, tết được hưởng nguyên lương theo quy định của pháp luật lao động Việt Nam. Do đó, nếu ngày 27/7 rơi vào ngày làm việc bình thường trong tuần, người lao động vẫn đi làm và hưởng lương như những ngày làm việc bình thường khác.

Tuy nhiên, nếu ngày 27/7 trùng vào ngày nghỉ hàng tuần (thường là thứ Bảy hoặc Chủ nhật tùy theo quy định của doanh nghiệp) và người lao động được yêu cầu đi làm, thì theo quy định tại Điều 98 Bộ luật Lao động 2019, tiền lương làm thêm giờ vào ngày nghỉ hàng tuần sẽ ít nhất bằng 200% tiền lương tính theo đơn giá tiền lương hoặc tiền lương thực trả theo công việc đang làm. Nếu làm việc vào ban đêm của ngày nghỉ hàng tuần, người lao động còn được trả thêm các khoản phụ cấp làm đêm theo đúng quy định.

Điều kiện khắt khe để được công nhận là Thương binh, Liệt sĩ hiện nay

Việc công nhận thương binh, liệt sĩ hiện nay được thực hiện theo quy trình cực kỳ chặt chẽ và nghiêm ngặt nhằm đảm bảo đúng đối tượng, tránh trục lợi chính sách và bảo vệ sự tôn nghiêm của các danh hiệu cao quý. Theo quy định tại Nghị định 131/2021/NĐ-CP, các điều kiện cơ bản bao gồm:

Đối với thương binh:

Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, hạ sĩ quan, binh sĩ quân đội nhân dân và công an nhân dân bị thương có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 21% trở lên được xem xét công nhận là thương binh khi thuộc một trong các trường hợp: Chiến đấu bảo vệ độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ; Trực tiếp phục vụ chiến đấu; Làm nhiệm vụ quốc phòng, an ninh ở địa bàn đặc biệt nguy hiểm; Trực tiếp huấn luyện chiến đấu hoặc diễn tập có tính chất nguy hiểm (như bắn đạn thật, sử dụng thuốc nổ, cứu hộ, cứu nạn, ứng phó sự cố thiên tai...).

Đối với liệt sĩ:

Người hy sinh trong các trường hợp tương tự như trên, hoặc do vết thương tái phát dẫn đến tử vong đối với thương binh có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên sẽ được xem xét truy tặng danh hiệu liệt sĩ theo quy định pháp luật.

Việc nắm vững các quy định tại Pháp lệnh ưu đãi người có công với cách mạng 2020 và các văn bản hướng dẫn thi hành không chỉ giúp người có công và thân nhân bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình mà còn thể hiện sự am hiểu, tôn trọng sâu sắc đối với những giá trị lịch sử và sự hy sinh to lớn của các thế hệ đi trước.