Bản đồ hành chính Việt Nam không phải là một thực thể bất biến. Kể từ khi thống nhất đất nước năm 1975, chúng ta đã chứng kiến nhiều đợt thay đổi quy mô lớn, từ việc hợp nhất các tỉnh nhỏ thành "siêu tỉnh" đến việc chia tách để tạo động lực phát triển địa phương. Hiện nay, với những yêu cầu mới về tinh gọn bộ máy, câu chuyện sáp nhập tỉnh thành lại một lần nữa trở thành tâm điểm chú ý của dư luận.

Hành trình "hợp rồi tan" của các tỉnh thành từ sau năm 1975

Sau ngày 30/4/1975, Việt Nam có tổng cộng 72 đơn vị hành chính cấp tỉnh. Tuy nhiên, ngay sau đó, một làn sóng hợp nhất mạnh mẽ đã diễn ra. Đến năm 1976, cả nước chỉ còn lại 38 đơn vị hành chính cấp tỉnh. Những cái tên như Bình Trị Thiên, Nghĩa Bình, Phú Khánh, Hà Sơn Bình... đã đi vào ký ức của nhiều thế hệ như những biểu tượng của giai đoạn sáp nhập này.

Tuy nhiên, thực tế quản lý cho thấy các đơn vị hành chính quá lớn gây khó khăn trong việc điều hành và phát triển kinh tế vùng sâu vùng xa. Từ năm 1989, xu hướng chia tách bắt đầu quay trở lại. Đáng chú ý nhất là việc thực hiện Nghị quyết 22/2003/QH11, khi hàng loạt tỉnh như Đắk Lắk, Cần Thơ, Lai Châu được chia tách để thành lập các tỉnh mới như Đắk Nông, Hậu Giang, Điện Biên.

Một dấu mốc lịch sử khác là vào năm 2008, khi Quốc hội ban hành Nghị quyết 15/2008/QH12, chính thức mở rộng địa giới hành chính Thủ đô Hà Nội, bao gồm toàn bộ tỉnh Hà Tây và một số địa phương lân cận, đưa Hà Nội trở thành một trong những thủ đô có diện tích lớn nhất thế giới.

Tiêu chuẩn mới về đơn vị hành chính cấp tỉnh năm 2026

Để đảm bảo hiệu quả quản lý nhà nước, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành các quy định nghiêm ngặt về tiêu chuẩn đơn vị hành chính. Cụ thể, theo Nghị quyết 1211/2016/UBTVQH13 và được sửa đổi bởi Nghị quyết 27/2022/UBTVQH15, các tỉnh phải đáp ứng các tiêu chí sau:

Về quy mô dân số: Tỉnh miền núi, vùng cao phải từ 900.000 người trở lên; các tỉnh khác từ 1.400.000 người trở lên.

Về diện tích tự nhiên: Tỉnh miền núi, vùng cao từ 8.000 km2 trở lên; các tỉnh khác từ 5.000 km2 trở lên.

Ngoài ra, mỗi tỉnh phải có ít nhất 9 đơn vị hành chính cấp huyện trực thuộc. Đây là những rào cản kỹ thuật quan trọng để sàng lọc và tiến tới sắp xếp lại các địa phương không đủ tiêu chuẩn.

Dự kiến sáp nhập: Toàn quốc sẽ chỉ còn 34 tỉnh, thành?

Theo các dự thảo mới nhất đang được Bộ Nội vụ lấy ý kiến, số lượng đơn vị hành chính cấp tỉnh có thể giảm mạnh từ 63 xuống còn khoảng 34. Điều này xuất phát từ thực tế hiện nay chỉ có 15 tỉnh, thành phố đáp ứng đủ cả 3 tiêu chuẩn về diện tích, dân số và số lượng đơn vị cấp huyện.

Nhiều tỉnh hiện đang nằm trong diện "báo động" khi không đạt cả 3 tiêu chí như Bắc Kạn, Hà Nam, Ninh Bình, Hậu Giang... Việc sáp nhập không chỉ đơn thuần là ghép các mảnh bản đồ lại với nhau mà còn là bài toán về văn hóa, lịch sử và đặc biệt là tinh giản biên chế, giảm áp lực lên ngân sách nhà nước.

Dù phương án cụ thể vẫn đang được cân nhắc kỹ lưỡng, nhưng xu hướng tinh gọn là tất yếu. Việc nhìn lại lịch sử sáp nhập và chia tách giúp chúng ta có cái nhìn đa chiều hơn về những thách thức và cơ hội khi bản đồ hành chính quốc gia một lần nữa được vẽ lại.